Արդյոք նավթային շուկային սպասվում է նոր մերձավորարևելյան պատերազմ

Բրիտանական Financial Times պարբերականն անդրադարձել է վերջին շրջանում նավթի գների բարձրացմանը: Պարբերականի անդրադարձը ներկայացնում ենք ստորև.

«Նավթի գները վերջին չորս շաբաթվա ընթացքում բարձրացել են գրեթե 20 տոկոսով: Արդյոք որևէ բան արդարացնում է նավթային շուկայում նման աճը, թե փոփոխությունն ուղղակիորեն պայմանավորված է Սաուդյան Արաբիայի և Իրանի միջև ուղիղ հակամարտության վտանգների մասին շահարկումներով:

Առաջին հարցը, որ պետք է տրվի հետևյալն է՝ երբ առկա է գնի մեծ փոփոխություն, արդյոք փոխվել են հիմնական սկզբունքերը: Արդյոք նավթի պահանջարկի կամ մատակարարման ցուցանիշներն այժմ՝ նոյեմբերի կեսերին, զգալիորեն ավելի բարձր կամ ավելի ցածր են, քան հոկտեմբերի կեսերին: Պատասխանը բացասական է: Պահանջարկը կայուն է՝ աստիճանաբար աճող միտումով:

Չինաստան նավթի ներմուծումը հոկտեմբերին ընկել է օրական 7,3 միլիոն բարելով, մինչդեռ վերջին ցուցանիշները ցույց են տալիս, որ ԱՄՆ-ի բենզինի պահանջարկը գերազանցում է նախորդ կանխատեսումները: Ոչ մի փոփոխություն չի արդարացնում 20 տոկոսով գնի բարձրացմանը: ՕՊԵԿ-ի (նավթ արտահանող երկրների կազմակերպություն) քվոտաների կարգը մեծ չափով պահպանվում է, սակայն դրա արդյունավետությունը շարունակում է խաթարվել Լիբիայից մատակարարումների ավելացմամբ, որն ազատված է սահմանափակումներից, քանի որ վերականգնվում է քաղաքացիական պատերազմի ազդեցությունից:

Արդյունահանման ծավալներն անկայուն են, սակայն ներկայումս օրական արդյունահանումը հասնում է  850 հազար բարելի, որը սահմանվել է մոտ 15 ամիս առաջ: ԱՄՆ-ում նավթի արդյունահանումը 2016 թ.-ի կեսերից աճել է 13 տոկոսով և ԱՄՆ-ն այժմ օրական արտահանում է ավելի քան 2 միլիոն բարել նավթ: Վերը նշվածներից որևէ մեկը նորություն չէ և ոչինչ չի փոխվել վերջին մի քանի շաբաթների ընթաքցում: Միջազգային էներգետիկ գործակալության (International Energy Agency) վերջին ցուցանիշների համաձայն և պահանջարկը, և մատակարարումը աճում են, և համաշխարհային պաշարների մակարդակի առումով էական տեղաշարժ չի արձանագրվել:

Հյուսիսային Իրաքում իրավիճակի փոփոխության առումով հատկանշական է, որ ներկայումս Բաղդադի վերահսկողության տակ գտնվող Քիրքուքի շրջանից խողովակաշարերի միջոցով իրականացվող մատակարարումները դեպի Թուրքիա և համաշխարհային շուկա կրճատվել են: Անցյալ շաբաթվա ընթացքում նավթի հոսքը հյուսիսում մասնակիորեն վերականգնվել է, իսկ Իրաքի հարավային նավահանգիստների միջոցով արտահանումն աճում է օրական մինչև 200 հազար բարել: Ընդհանուր արտահանման մեջ սոսկ ազդեցությունը մինչ օրս միայն նավթի սահմանափակ քանակությամբ կրճատումն է եղել: Իրավիճակը փխրուն է և մատակարարումները կարող են հեշտությամբ ընդհատվել քրդերի և իրաքցիների միջև հնարավոր հակամարտության  կամ «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորման մնացած ուժերի կողմից հարձակման դեպքում:

Հյուսիսային Իրաքում իրավիճակն արդարացնում է գնի բարձրացման մի մասը միայն, բայց ոչ ամբողջ 20 տոկոսանոց աճը: Համակարգում առկա որոշակի անգործությունը հնարավորություն չի տալիս լրացնել Իրաքից մատակարարումների պակասը: Սակայն գների աճի իրական բացատրությունը կայանում է ոչ թե մատակարարման և պահանջարկի հավասարակշռության, այլ սպեկուլյացիաների մեջ:

Իրաքում տիրող իրավիճակից բացի, շուկան ձևավորող պոտենցիալ ավելի լուրջ խնդիր է Սաուդյան Արաբիայում տիրող իրավիճակը: Թագաժառանգի կողմից ընդդիմախոսներին և մրցակիցներին ասպարեզից հեռացնելը և ձերբակալությունները, ներառյալ թագավորական ընտանիքի անդամների, աննախադեպ է թագավորության պատմության մեջ: Իշխանության նման վարքագիծը բերում է այն համոզման, որ կոնսենսուսն որպես որոշումների կայացման հիմք, որն եղել է Սաուդյան Արաբիայի նախկին կառավարիչների օրոք, այլևս չի գործում:

Նավթի շուկայում ամենախանգարող հանգամանքը Էր Ռիադի և Թեհրանի միջև սրացած լարվածությունն է: Մրցակցությունը երկար ժամանակ է, ինչ առկա է, սակայն վերջին երկու տարիներին սաուդական նոր ղեկավարության օրոք այն դարձել է բաց և ագրեսիվ: Եմենի հակամարտությունը տխրահռչակ միջնորդավորված պատերազմ է: Հրթիռների արձակումը, որն ենթադրվում է, որ Եմենի ապստամբներին տրամադրվել են Իրանի կողմից, Էր Ռիադում մեծացրել է երկու երկրների միջև բաց հակամարտության հնարավորությունը: Լիբանանի վարչապետ Սաադ ալ Հարիրի հրաժարականն երկրում բացում է մեկ այլ միջնորդավորված հակամարտության հեռանկար ընդդեմ Իրանի կողմից աջակցություն վայելող «Հզբոլլահ» շարժման ուժերի դեմ, որը վերջին տասնամյակում երկրում դարձել է գերիշխող ուժ:

Իրանի հետ բաց հակամարտության ցանկացած դրսևորում սաուդական ղեկավարության համար կլինի վտանգավոր և պոտենցիալ ապակառուցողական քայլ: Բայց ոչինչ բացառել պետք չէ, հատկապես, եթե Սաուդյան Արաբիան զգա, որ ունի ամերիկյան աջակցություն և նույնիսկ խրախուսում են գործողությունների անցնել: Նման զարգացման դեպքում նավթային շուկայում կարող են փոփոխություններ լինել: Սաուդյան Արաբիայի և Իրանի միջև բաց հակամարտությունը կհանգեցնի Պարսից ծոցի երկու երկրների կողմից մի շարք նավթահանքերի վրա հարձակման: Հորմուզի նեղուցները դեռևս պոտենցիալ խոցելի կետ են նավթի համաշխարհային հոսքի համար: Օրական մոտ 17 միլիոն բարել նավթ ( նավթի համաշխարհային առևտրի գրեթե քառորդը) անցնում է նեղուցներով: Եթե հակամարտության վտանգը նվազի, նույնը պետք է լինի նաև նավթի գնի հարցում և չի լինի որևէ հիմնավորում նավթի մեկ բարելի գինը 50 կամ 55 դոլարից բարձր լինելու դեպքում: Սակայն Պարսից ծոցի երկու ուժեղ երկրների միջև պատերազմի բռնկման դեպքում, նավթի գների բարձրացումը, որը մենք մինչ օրս տեսել ենք, ոչինչ կթվա»- ասվում է հոդվածում: