Սաուդյան Արաբիայի սուր մրցակցությունը շիայական Իրանի հետ

Բրիտանական Financial Times պարբերականն անդրադարձել է Սաուդյան Արաբիայի կողմից Մերձավոր Արևելքում տարվող ակտիվ քաղաքականությանը, ինչն ուղղված է տարածաշրջանում Իրանի ազդեցության դեմ և վատագույն դեպքում կարող է երկու երկրների միջև անմիջական հակամարտության պատճառ հանդիսանալ: Պարբերականի անդրադարձը ներկայացնում ենք ստորև.

«Մերձավոր Արևելքում վերջին բանը, ինչի պակասն ակնհայտ է, դա առավել պայթյունավտանգ իրավիճակի բռնկումն է: Դա, ցավոք սրտի, դրսևորվում է նրանում, որ Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ ու փաստացի կառավարիչ Մոհամմեդ բեն Սալմանը չափազանց մեծ ակտիվություն է ցուցաբերում Իրանի ազդեցության դեմ պայքարում և Լիբանանի՝ որպես պայքարի նոր թատերաբեմի վերածելու հարցում՝ ընդլայնելով կրոնական մրցակցությունը:  Շիայական Իրանի ընդլայնման օրակարգը և  գործակալների, ներառյալ Լիբանանի Հեզբոլահի  օգտագործումը խիստ ապակայունացնող են: Այնուամենայինիվ, Սաուդյան Արաբիայի խնդիրը, Իրանի նման գործելը չէ: Չէ որ հավանական է, որ թագավորությունը հայտնվի տարածաշրջանային ավելի մեծ բախման մեջ: Էր Ռիադն արդեն պայքարում է մյուս միջնորդավորված պատերազմների հետևանքների դեմ: Սաուդյան ուժերն Եմենում ներքաշվել են աղետալի հակամարտության մեջ, որտեղ նրանք դեռ չեն հաղթել հութի ապստամբների բանակին, որն աջակցություն է ստանում Իրանից ու նրա դաշնակիցներից:

Սիրիական տարբեր ապստամբ խմբավորումներին սաուդական աջակցությունը հավասարապես անարդյուանվետ է: Փոխարենը, Իրանը գերիշխող դիրք է ձեռք բերել ինչպես Սիրիայում, այնպես էլ Իրաքում, որտեղ Հեղափոխական գվարդիայի (խմբ.- Իրանի հեղափոխական գվարդիա) կողմից վերապատրաստված շիա աշխարհազորայինները հաստատուն կերպով ազատագրում են «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորման կողմից վերահսկվող տարածքները:

Միևնույն ժամանակ թագաժառանգի փորձը Կատարին առևտրային շրջափակման գործադրմամբ հարկադրելու հպատակվել իր քաղաքական գծին, չկարգավորեց ներդրումային միջավայրը Պարսից ծոցի գոտում, ոչ էլ հանգեցրեց Դոհայում դիրքորոշման փոփոխության:

Լիբանանի քրիստոնյա և մահմեդական համայնքների խճանկարը իշխանության պայքարի առումով կարող է պոտենցիալ պայթյունավտանգ լինել: Իրանի և Սաուդյան Արաբիայի գործակալները անսպասելիորեն գոյություն ունեն Լիբանանում` զերծ պահելով երկիրը Սիրիայում ընթացող քաղաքացիական պատերազմի թափանցումից: Ակնհայտ է, որ «Հզբոլլահը», որը Իրանի կողմից աջակցություն ստացող ռազմական խմբավորում է, չափազանց հզորացել է: Սակայն միամտություն է ենթադրությունը, թե այն կարելի է վերացնել նույնիսկ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի օգնությամբ:

Այս պահի դրությամբ, լիբանանյան կողմը զարմանալիորեն համախմբված է, ինչը պայմանավորված Հարիրի Էր Ռիադում մնալով, որը դիտարկվում է որպես պատանդ վերցնելու գործողություն և նրանց ինքնիշխանությանն ուղղված վիրավորանք: Եթե Լիբանանի վարչապետը սաուդական մայրաքաղաքում իսկապես պահվում է իր կամքին հակառակ՝ նրանք չեն սխալվում: Այնուամենայնիվ, Սաուդյան Արաբիայի շահերից չի բխում Իրանի հետ դիմակայությունն անմիջական հակամարտության վերածելը, որում քիչ հավանական է, որ հաղթող դուրս կգա: Թեհրանում նույնպես չկա նման ձգտում: Իրանական վարչակարգը զբաղված է տարածաշրջանում ունեցած իր ազդեցությունը համախմբելու գործով, որոնք արդյունք են վերջին պատրեազմներին իր միջամտության: Բայց Թեհրանը շահագրգռված է ուշադրություն հրավիրել 2015 թ.-ի միջուկային համաձայնագրի չեղարկման հարցի վրա (համաձայնագիրը համաձայնեցված է աշխարհի խոշորագույն տերությունների հետ)` այդպիսով բացառելով Թրամփի մտադրությունը: Իրանը նաև պետք է շահագրգռված լինի իր տնտեսական շահերը պաշտպանելու հարցում, որին երկիրը կհասնի տնտեսական որոշակի պատժամիջոցների վերացման արդյունքում:

Դժբախտաբար, ԱՄՆ նախագահը խրախուսում է Սաուդյան Արաբիային՝ առավել հավակնոտ դեր խաղալու: Վերանայելով ԱՄՆ նախկին նախագահ Բարաք Օբամայի կողմից ընդունված անկողմնակալ քաղաքականությունը, երբ նա ձգտում էր համաձայնության գալ Թեհրանի հետ միջուկային գործարքի հարցում, Թրամփը ուղղակիորեն համաձայնել է Պարսից ծոցի սուննիական երկրների հետ և հայտարարել Իրանի դեմ ավելի ագրեսիվ քաղաքակնություն վարելու մասին: Եվ Սաուդյան Արաբիան, և Իրանը տարածաշրջանում ունեն իրենց շահերը, ուստի երկխոսության միջոցով դրանց փոխադարձ ճանաչումը կօգնի ներկա լարվածության նվազեցմանը: Մերձավոր Արևելքում մեծ թվով պատերազմներ են բորբոքվում: Նոր հակամարտությունը պետք է կանխվի»- ասվում է հոդվածում: