Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգը մեծ խաղ է խաղում

The Washington Post պարբերականն անդրադարձել է  Սաուդյան Արաբիայում վերջին օրերին տեղի ունեցող իրադարձություններին: Պարբերականի անդրադարձը ներկայացնում ենք ստորև.

«Սաուդյան Արաբիայի մայրաքաղաքում հանգստյան օրերին տեղի ունեցած իրադարձությունները ցույց տվեցին թագավորության նոր ղեկավարության անհագ փառասիրությունը:

Նախ, սաուդական պաշտոնյաները հաղորդեցին, որ Էր Ռիադի հյուսիս-արևելքում իրենք որսացել ու ոչնչացրել են բալիստիկ հրթիռ, որն արձակվել էր Եմենի տարածքից՝ հութի ապստամբների կողմից, որտեղ Սաուդյան Արաբիայի կողմից ղեկավարվող միջամտությունը հանգեցրել է երկարատև, ավերիչ պատերազմի և այժմ՝ Եմենի լիակատար շրջափակման: Երկրորդ, Լիբանանի վարչապետ Սաադ Հարիրին Սաուդյան Արաբիա կատարած այցի ընթացքում հայտարարեց իր հրաժարականի մասին, քայլ, որը զարմացրեց շատ վերլուծաբանների և սեփական երկիրը ներքաշեց մեկ այլ քաղաքական ճգնաժամի մեջ: Այնուհետև, շաբաթ օրը՝ ուշ ժամի, Սաուդյան իշխանությունները ձերբակալեցին թագավորական ընտանիքի ավելի քան երկու տասնյակ անդամների, նախարարների և հայտնի գործարարների, որոնք հետագայում կամրապնդեն երիտասարդ թագաժառանգ Մոհամմեդ բեն Սալմանի դիրքերը:

Ձերբակալվածների թվում է սաուդական ազգային գվարդիայի ղեկավար և վերջին թագավոր Աբդուլլայի սիրելի որդին, արքայազն Միտեբ բեն Աբդուլլան:

Ձերբակալվել է նաև արքայազն Ալվալիդ բեն Թալալը, որը խոշոր միլիարդատեր է և աչքի է ընկնում արևմտյան խոշոր ընկերություններում ռեկորդային ներդրումներով: Ինչպես հաղորդում են լրատվամիջոցները, ձերբակալվածները գտնվում են Էր Ռիադի շքեղ Ritz-Carlton հյուրանոցում:

Ինչպես իմ գործընկեր Քարեմ Ֆահիմը գրել է, ձերբակալությունները «Սաուդյան Արաբիայում տեղի են ունենում աննախադեպ քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական ցնցման ժամանակ», երբ թագավորությունը կտրուկ միջոցներ է ձեռնարկում թուլացնելու իր տնտեսությունը և ձեռք բերելու արտաքին ներդրումներ, քանի որ այն ձգտում է ձերբազատվել նավթից կախվածությունից:

Սաուդյան Արաբիան բացարձակ միապետություն է՝ առանց պետական անկախ կառույցների, ինչպիսիք են խորհրդարանը և դատարանները, ուստի դժվար է գնահատել կոռուպցիայի վերաբերյալ մեղադրանքները»,- գրում է  New York Times պարբերականի թղթակից Դեյվիդ Կիրկպատրիկը:

«Հանրային  միջոցների և թագավորական ընտանիքի հարստության միջև անջրպետը նշմարելի չէ, և կոռուպցիան, ինչպես նկարագրում են մյուս երկրները, ենթադրվում է, որ տարածված է»:

Շաբաթ առավոտյան սաուդական պաշտոնական լրատվական գործակալությունը տարածեց թագավոր Սալմանի հայտարարությունը` նշելով կոռուպցիայի վերահսկման և հետաքննության հանձնաժողով ստեղծելու մասին: Հանձնաժողովը գլխավորում է թագաժառանգը և շատերը հավատում են, որ վատառողջ հորից հետո հենց նա է վերցնելու իշխանությունը:

Որոշ դիտորդների շրջանում աղմկահարույց շահարկումների առիթ դարձավ այն միջադեպը, որ Ասիր շրջանի կառավարչի տեղակալ արքայազն Մանսուր բեն Մուքրին մի շարք այլ պաշտոնյաների հետ միասին զոհվել է կիրակի օրը տեղի ունեցած ուղղաթիռի կործանման հետևանքով: Արքայազնը մեկ այլ նախկին թագաժառանգի որդին էր, որը հեռացվել էր Սալման թագավորի կողմից:

Որոշ վերլուծաբաններ հետապնդումների հետևում տեսնում են հստակ ուղերձ ուղղված ինչպես երկրի հարուստներին և «ուժեղներին», այնպես էլ մեծաքանակ բնակչությանը, որը սպասում է ավելի մեծ բարեփոխումների:

«Կինիկները սա կոչում են ուժեղ խաղ, բայց սա, ըստ էության, ուղերձ է մարդկանց, որ էլիտար անտարբերության դարաշրջանը մոտենում է ավարտին»,- ասել է Արաբիա հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Ալի Շիհաբին: Վաշինգտոնում գործող այս կենտրոնը սերտ կապեր ունի թագավորության հետ մի շարք թվիթների միջոցով: «Սա նաև մի քայլ է, որը լայն արձագանք կստանա ժողովրդի կողմից, քանի որ էլիտայի անտարբերությունը ծանր խնդիր է եղել տասնամյակներ շարունակ»:

Բայց մյուսները պնդում են, որ սա թագաժառանգի՝ իր իշխանության ապահովման մի մասն է:

«Սաուդական ներքին քաղաքականության գիտակ դիտորդներն այս ամռանը մի շարք նշանավոր հոգևորականների և մտավորականների ձերբակալությունները դիտում են որպես թագավորության ներսում լարվածության նշան»,-  գրել է Բրուքինգի ինստիտուտի փորձագետ Բրուս Ռիեդելը: «Երաշխիք չկա, որ եթե Մոհամմեդ բեն Սալմանի հայրը մահանա կամ հրաժարվի գահից, իրավահաջորդությունը կհարթվի: Ձերբակալությունների վերջին փուլը միայն ամրապնդում է այն զգացողությունը, որ իրավահաջորդության վեճը ավելի բարդ է , քան թագավորը և նրա որդին ենթադրում են»:

Ներքին քաղաքականությունից դուրս, արքայազնն արտերկրում գծել է նաև բավական հակասական ուղի, որն ուղղված է Իրանի դեմ: Ըստ էության, դա է եղել Լիբանանի վարչապետի հանկարածակի հրաժարականի պատճառը: Թեև Հարիրին սուննի մահմեդական է և Էր Ռիադի երկարամյա դաշնակիցը, նա առաջնորդել է փխրուն քաղաքական դաշինքը «Հզբոլլահի» հետ, որը շիայական խմբավորում է և սերտորեն կապված է Իրանի հետ:

Անհասկանալի է Հարիրիի պահվածքը, որը հանգեցրեց «մեղադրանքների մենամարտի», թե իրանցի գործակալները փորձել են սպանել իրեն և սաուդական պաշտոնյաները ստիպել են իրեն հեռանալ, ինչը սակայն դուրս է սաուդա-իրանական լայն մրցակցային պրիզմայից: Հարիրին մեղադրել է Իրանին՝ Լիբանանում միջամտության համար՝ նշելով, որ Թեհրանը «պետության ներսում պետություն» է ստեղծել ՝ «Հզբոլլահին» աջակցելու միջոցով»:

Կազմակերպության առաջնորդ Հասան Նասրալլահը կիրակի հանդես է եկել ուղերձով, որով քննադատել է Հարիրիի որոշումը և պնդել, որ ինքը «կսպասի և կտեսնի՝ ինչու Սաուդյան Արաբիան պարտավորեցրեց կառավարության ղեկավարին հրաժարական տալ»:

Արքայազնը նաև քաջալերված է Թրամփի կողմից, ով հակվում է Իրանի հետ առճակատման և այժմ հաճախ թվում է, թե կրկնում է սաուդական պնդումները:  Կիրակի օրն ասիական ուղևորության ընթացքում, Թրամփն անդրադառնալով  հութիական հրթիռի միջադեպին, որն ինչպես հաղորդվել էր արձակվել էր Էր Ռիադի ուղղությամբ, մեկնաբանեց այն որպես «կրակոց, որն արձակվել էր հենց Իրանի կողմից»:

Թրամփը կարծես թե այս տարի ավելի վաղ արքայազնին տվել էր նաև քարտ բլանշ, երբ Էր Ռիադը  և մի շարք արաբական  պետություններ որոշեցին մեկուսացնել Կատարին:

Բայց Ռիեդելը նկատում է, որ ներկա իրադարձությունները դասավորվում են Էր Ռիադի համար քիչ հաճելի լույսի ներքո:

«Թագավորությունը գտնվում է խաչմերուկում: Տնտեսությունը կենտրոնացած է նավթի ցածր գների վրա, Եմենում պատերազմը ճահիճ է հիշեցնում, Կատարի շրջափակումը ձախողվում է, իրանական ազդեցությունը ընդգծված է Լիբանանում, Սիրիայում և Իրաքում, իսկ իրավահաջորդության խնդիրը հարցականի տակ է»,- գրում է նա: «Սա ավելի քան կես դարի ընթացքում Սաուդյան Արաբիայի պատմության ամենաանկայուն շրջանն է»,- ասվում է հոդվածում: