Թրամփը փորձում է Հնդկաստանը դարձնել Ասիայի կենտրոն

ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը ասիական տարածաշրջանին առնչվող հարցերում ավանդական դարձած Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տերմինի փոխարեն սկսել է կիրառել  Հնդկա-խաղաղօվկիանոսյան անվանումը, որն առաջին հայացքից շատ աննշան է թվում, բայց կարող է ունենալ կարևոր հետևանքներ: Business Insider պարբերականի անդրադարձը թեմային ներկայացնում ենք ստորև:

«Հնդկա- խաղաղօվկիանոսյանը պաշտոնական տերմինն է, որը Թրամփի վարչակազմն այժմ օգտագործում է Ասիա տարածաշրջանի համար:

Հրաժարվելով առավել հայտնի Ասիա- խաղաղօվկանոսյան տերմինից՝ Սպիտակ տունը բազմիցս հիշատակել է Հնդկա-խաղաօվկիանոսյան տարածաշրջանը Թրամփի Ասիա կատարած ներկա այցին ընդառաջ:

Տերմինի փոխոխությունը, որը նրբորոն շեղում է ուշադրությունը Չինաստանից դեպի Հնդկաստան, կարող է խանգարել Չինաստանին և ունենալ իրական հետևաքներ այն առումով, թե ինչպես տարածաշրջանը բաշխի իր ռեսուրսներն  առաջիկա տարիներին և տասնամյակներին:

Սպիտակ տան վերջին հայտարարությունն անդրադառնում էր Թրամփի ասիական ուղևորությանը, որում 2 անգամ նշվում էր «ազատ և բաց Հնդկա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի» կարևորության մասին:

Անցյալ շաբաթ, ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Ռեքս Թիլերսոնը հանդես է եկել ելույթով, որում «Հնդկա-Խաղաօվկիանոսյան» արտահայտությունն օգտագործել է 23 անգամ:

Դա ցույց է տալիս Չինաստանից հեռանալը

Ինչպես նշում են փորձագետները, անվանման փոփոխությունը նշանակում է Ասիայի Չինաստանակենտրոն կողմնորոշիչից հեռանալու և Հնդկաստանի հետ ԱՄՆ-ի հարաբերությունների խթանման մտադրությունը:

«Քանի որ Չինաստանը ձգտում է գերիշխել Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում, Թրամփի վարչակարգը ընդլայնում է իր աշխարհագրական տարածքը դեպի Հարավային Ասիա և Հնդկական օվկիանոս, նման դեպքում Հնդկաստանի չինական ուղեծրի մեջ մտնելը հավանական չի լինի»,- այս մասին Business Insider-ին ասել է Հարավային Կարոլինայի համալսարանի ԱՄՆ-Չինաստան ինստիտուտի (USC US-China Institute) չինական քաղաքականության հարցերով մասնագետ Ստենլի Ռոզենը:

«ԱՄՆ-ն ու Հնդկաստանն ունեն ընդհանուր հետաքրքրություն տարածաշրջանում՝ թույլ չտալ, որ Չինաստանը դառնա ռեգիոնում գերակայող պետություն»- ասել է Ռոզինը:

Այս փոփոխությունն ամրապնդվել է վերջին մի քանի շաբաթներին Թրամփի ասիական ճանապարհորդության ժամանակ ԱՄՆ-ի, Հնդկաստանի, Ճապոնիայի և Ավստրալիայի միջև հնարավոր «քառակողմ» հանդիպումից առաջ:

Ավստրալիայի արտաքին գործերի նախարար Ջուլի Բիշոփը վերջերս հայտարարել էր, որ ինքը ողջունել է հանդիպումը՝ ավելացնելով, որ «պետք է առավելագույնի հասցնենք մեր հնարավորությունները Հնդկա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում, որտեղ միջազգային իրավունքը և սկզբունքների վրա հիմնված կարգը (Rules-based order) հարգվում են»:

Սկզբունքների վրա հիմնված կարգը հաճախ քողարկված հղում է Չինաստանի ավտորիտար իշխանության նկատմամբ:

Տերմինը նոր է Սպիտակ տան համար, բայց ոչ միջազգային մակարդակով

Հնդկա-խաղաղօվկիանոսյան արտահայտությունը գոյություն ունի որոշ ժաանակ և տարածված է Հնդկաստանում և Ավստրալիայում (երկու երկրները, որոնք խորհրդանշում են տարածաշրջանի սահմանները):

«Դա չի սկսվել Թրամփի վարչակազմի ժամանակաշրջանից»,- այդ մասին Business Insider-ին ասել է ԱՄՆ ռազմածովային ասպիրանտական դպրոցի (US Naval Postgraduate School ) ազգային անվտանգության հարցերով պրոֆեսոր Փոլ Կապուրը: «Օրինակ, 2015 թ.-ին ԱՄՆ ծովային ռազմավարությունը տարածաշրջանը նշել է որպես Հնդկա-խաղաղօվկիանոսյան»:

Այնուամենայնիվ, այդ տերմինի օգտագործումն ակնհայտորեն հեռու էր Օբամայի վարչակազմի քաղաքականությունից և դեռևս 2016թ.-ի սեպտեմբերին տարածաշրջան Օբամայի վերջին այցի ժամանակ այն նշվում էր որպես Խաղաղ-օվկիանոսյան: Սպիտակ տան Օբամայի արխիվներում «Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան» տերմինի որոնման ժամանակ գտնվում է 837 արդյունք, մինչդեռ «Հնդկա-խաղաղօվկիանոսյանի» համար՝ ընդամենը 6:

Սա նաև շեղում է նախորդ հանրապետական վարչակազմերից: Սպիտակ տան Ջորջ Բուշ կրտսերի արխիվները, որոնք պարունակում են «Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան» տարածաշրջանին վերաբերող 537 փաստաթուղթ, չեն պարունակում «Հնդկա-խաղաղօվկիանոսյան» տերմինի կիրառության որևէ օրինակ:

Նոր տերմինները կանդրադառնան տարածաշրջանի զարգացման վրա

Թեև 4 տառի փոփոխությունը փոքր է թվում, սակայն այն կարող է ունենալ մեծ հետևանքներ: Ինչպես տարածաշրջանը բաշխում է ռեսուրսները, առաջնահերթ դարձնում տարածաշրջանային գործընկերների անվտանգությունը և ապահովում դիվանագիտական կազմակերպությունների անդամակցությունը, այնպես էլ բոլոր փոփոխությունները կարող են հիմված լինել այն բանի վրա, թե որ երկրներն են ընդգրկված հատուկ տարածաշրջանում:

ԱՄՆ-ը հուսով է, որ նման մարտավարության կիրառումը տարածաշրջանում ամբողջությամբ կփոխի ուժերի հավասարակշռությունը:

«ԱՄՆ-ը տարածաշրջանին վերաբերում է նման ամբողջական ձևով, այն հույսով, որ ազատական նորմերը և կառույցները, ինչպես օրինակ օրենքի գերակայությունը, ազատ շուկաները, վեճերի լուծման խորհրդակացական մեխանիզմները հայտնվում են ոչ թե աստիճանական ձևով, այլ մեկ ինստիտուցիոնալ ցանցում, որը ձգվում է ԱՄՆ-ից դեպի Հնդկաստան և դրանից դուրս:

Դա փոփոխություն է, որը Չինաստանին հազիվ թե ոգևորի:

«Չինաստանն անշուշտ ուրախ չի լինի, եթե ԱՄՆ-ն ու Հնդկաստանը սերտացնեն հարաբերությունները: Նրանք ուշադիր կհետևեն Հնդկաստանի հետ հարաբերություններին»,- ասել է Ռոզենը»: