Բելառուսը ձգտում է ամրապնդել ԵՄ-ի հետ կապերը

Բրիտանական Financial Times պարբերականն անդրադարձել է ԵՄ-ի հետ կապերն ամրապնդելու հարցում Բելառուսի ձգտումներին՝ մատնանշելով այն հանգամանքները, որոնք Մինսկի համար պատճառ հանդիսացան հարաբերությունները դիվերսիֆիկացնելու առումով: Պարբերականի անդրադարձը ներկայացնում ենք ստորև.

«Բելառուսը ԵՄ-ի հետ նոր համագործակցության կոչ է անում: Նախկին խորհրդային պետությունը զգուշորեն փորձում է բարելավել հարաբերություններn Արևմուտքի հետ և ընդլայնել իր քաղաքական անկախությունը:

Այս կոչը նշան է Մինսկի և 28 պետությունների դաշինքի (խմբ.- ԵՄ անդամ երկրներ) միջև հարաբերությունների իրական ջերմացման: Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն, ով տարիներ շարունակ ենթակա էր ԵՄ պատժամիջոցներին, հրավիրվել է մասնակցելու Բրյուսելում հաջորդ ամիս կայանալիք ԵՄ Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովին:

1990-ակկանների սկզբին Խորհրդային միության փլուզումից հետո, Բելառուսը երբեք չի շեղվել Մոսկվայի ուղեծրից: Սակայն երկամյա տնտեսական անկումը Ռուսաստանում, որը հանդիսանում է Բելառուսի ամենամեծ առևտրային գործընկերը և ճգնաժամը Ուկրաինայում, պատճառ դարձան Բելառուսում տնտեսական ծանր վիճակի՝ Մինսկին մղելով դիվերսիֆիկացնել հարաբերությունները՝  կապեր հաստատելու ԵՄ-ի, ինչպես նաև Չինաստանի հետ:

«Մենք համաշխարհային տնտեսական և ֆինանսական ճգնաժամի ընթացքում հասկացանք, որ միջին չափի պետությունների համար, ինչպիսին Բելառուսն է, չափազանց կարևոր է շատ երկների հետ դիվերսիֆիկացված հարաբերություններ ունենալը»,- Financial Times-ի հետ հարցազրույցում հայտարարել է Բելառուսի արտաքին գործերի նախարար, Լուկաշենկոյի աշխատակազմի նախկին ղեկավար Վլադիմիր Մակեյը:

«Մենք չենք ցանկանում կախված լինել որևէ մեկից, լինի դա Վաշինգտոնը, Բրյուսելը, թե Մոսկվան: Մենք ցանկանում ենք հետևել մեր սեփական, անկախ քաղաքականությանը: Մենք կցանկանայինք դիվերսիֆիկացնել մեր առևտրատնտեսական հարաբերությունները, իսկ ԵՄ-ը շատ կարևոր դեր է խաղում մեր պլաններում»:

ԵՄ-ի և Բելառուսի միջև հարաբերությունները սառել էին, երբ 2010 թվականի նախագահական ընտրություններից հետո Լուկաշենկոյի վարչակարգը սկսեց  ճնշում գործադրել ընդդիմության վրա:

Սակայն ԵՄ-ն անցյալ տարի վերացրեց պատժամիջոցների մեծ մասը, որպեսզի խրախուսի մարդու իրավուքների բարելավման միտումներին՝ հետևելով 2015 թվականին խաղաղ ընտրությունների անցկացմանը և նպաստի քաղբանտարկյալների ազատ արձակմանը:

Բելառուսը հետագայում ներկայացրեց ծրագիր, որը ԵՄ քաղաքացիներին թույլ է տալիս 5 օր առանց վիզայի այցելելությունը (քանի դեռ նրանք մտնում են Մինսկի օդանավակայան):

Երկու կողմերի համագործակցությունը դեռևս հիմնված է նախկին Խորհրդային Միության և Եվրոպական համայնքների միջև 1989 թվականի համաձայնագրի վրա: «Մեզ ավելին է պետք»,- ասել է Մակեյը,- «մենք կարիք ունենք Բելառուսի և ԵՄ-ի միջև կոնկրետ համաձայնության»:

Բելառուսը օտարերկրյա կապիտալի խիստ կարիք ունի, որպեսզի բարեփոխի տնտեսությունը, որտեղ գերիշխում է մեծ, անարդյունավետ պետական սեփականություն հանդիսացող բիզնեսը:

Մինսկը չի ցանկանում հակադրվել Ռուսաստանին, որը վճռական է հաստատելու իր ազդեցությունը «մոտակա արտասահմանում»: Միևնույն ժամանակ, արևմտյան ֆոնդերը սովորաբար ունեն խիստ պայմաններ և նույնիսկ Մինսկում ռեֆորմիստները անհանգստացած են, որ դրանք կարող են ստեղծել հասարակական անհանգստություններ:

Միջազգային դրամական ֆոնդի հետ բանակցությունները օգնության փաթեթի վերաբերյալ այս տարվա սկզբին կասեցվեց, որովհետև Բելառուսը չցանկացավ ընդունել պահանջները, համաձայն որի, մինչև 2018  թվականի վերջը պետք է վերացվեին բնակարանային և կոմունալ սուբսիդիաները և բարեփոխվեին պետական սեփականություն հանդիսացող ընկերությունները:

Միևնույն ժամանակ, ԵՄ-ն ավելի սերտ համագործակցում է Բելառուսում մարդու իրավունքների բարելավման հարցում, որտեղ դեռևս գործում է մահապատիժ և որտեղ քաղաքական այլակարծությունը անելանելի վիճակում է:

«Բելառուսը շատ լավ գիտակցում է տնտեսական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը, բայց «անհնար» է բարեփոխումներ իրականացնել այնքան արագ, որքան պահանջել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ), հաշվի առնելով երկրի տնտեսության վիճակը, որն անցյալ տարի կրճատվել է 2,6 տոկոսով»,- հայտարարել է Մակեյը:

Մինսկը վերահաստատել է մարդու իրավունքների մասով երկխոսության անհրաժեշտությունը ԵՄ-ի հետ և հայտարարել, որ պատրաստ է քննարկել այնպիսի «զգայուն» թեմաներ, ինչպես օրինակ մահապատիժը:

«Մենք չենք հրաժարվում այս հարցերը քննարկելուց»,- ասել է նա, սակայն ավելացրել, որ գործընթացը ժամանակ կպահանջի:  «Դուք չեք կարող քնել տոտալիտար Խորհրդային միությունում և արթնանալ ամբողջովին ժողովրդավարական պետությունում: Դա անհնար է»:

ԵՄ-ի հետ սերտ մերձեցման հետ միաժամանակ, Բելառուսը ձգտում է ամրապնդել հարաբերությունները Չինաստանի հետ: Լուկաշենկոն այս տարվա սկզբին այցելել է Պեկին և երկու երկրները ստեղծել են համատեղ տեխնոլոգիական կայան Մինսկի օդանավակայանի մոտ:

Մակեյը հայտարարել է, որ Չինաստանը «երբեք չի ասել, թե մենք պետք է կատարենք որոշակի պայմաններ, որպեսզի առավել ակտիվորեն զարգացնենք մեր համագործակցությունը», ինչպես նաև նշել, որ աճող կապերը «լիովին համապատասխաում են» հարաբերությունները դիվերսիֆիկացնելու և երկրի տնտեսական և քաղաքական անկախությունը ամրապնդելու Բելառուսի երկու նպատակներին:

Դիվանագետների կարծիքով՝ Բելառուսի պաշտոնյաները հուսով են, որ չինական ներդրումների ներգրավումը  կարող է օգնել հակակշռել ռուսական ազդեցությունը:

Չնայած միջազգային կապերը դիվերսիֆիկացնելու Բելառուսի նախնական ջանքերին, Մակեյը հայտարարել է, որ Ռուսաստանը մնացել է Մինսկի «ռազմավարական գործընկերը»:

Անցյալ ամիս երկու երկրները համատեղ զորավարժություն անցկացրին, որը արևմտյան որոշ վերլուծաբանների մոտ մտահոգություն էր առաջացրել այն առումով, որ ՆԱՏՕ-ի արևելյան թևի մոտ կարող են տեղակայվել մեծ թվով զինվորներ և սարքավորումներ: Մակեյը հայտարարեց, որ մտահոգությունները «արհեստականորեն աղմուկ են ստեղծում»:

Բելառուսը չի ստեղծել «սպառնալիք ոչ մեր հարևանների, ոչ էլ ցանկացած այլ երկրի համար»,- ավելացրել է նա՝ ընդգծելով, որ Մինսկը ցանկանում է լավ առևտրային հարաբերություններ Արևմուտքի հետ:

«Եթե մենք ցանկանայինք գալ ձեր երկիր»,- ասել է նա,- «մենք կգանք ոչ թե տանկերի, այլ տրակտորների վրա»,- ասվում է հոդվածում: