ԱՄՆ-ի և Թուրքիայի հարաբերությունները մոտ են կտրվելու կետին

Բրիտանական The Economist պարբերականն անդրադարձել է ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերություններին՝  մատնանշելով, որ վերջին 40 տարիների ընթացքում  դրանք հասել են ամենացածր կետին:

«Վերջին 40 տարիների ընթացքում Թուրքիայի հետ ԱՄՆ-ի հարաբերությունները հասել են ամենացածր կետին:  Հոկտեմբերի 8-ին Անկարայում ամերիկյան դեսպանատունը հայտարարեց, որ կասեցնում է մուտքի արտոնագրերի տրամադրումը Թուրքիայի ամբողջ տարածքում՝ «վերագնահատելու» իր դիվանագիտական հաստատությունների և աշխատակիցների անվտանգության ապահովման հարցում հյուրընկալող երկրի հանձնառությունը: Մի քանի ժամվա ընթացքում Թուրքիան հակադարձեց՝ հայտարարելով, որ  ԱՄՆ քաղաքացիներից այլևս չի ընդունի մուտքի արտոնագրերի դիմումներ (անցյալ տարի մոտավորապես 450 հազար ամերիկացիներ են այցելել Թուրքիա):

Այս լուրերի ֆոնին Թուրքական լիրան դոլարի նկատմամբ նվազեց 6,6 տոկոսով, որն ամենամեծ անկումն է 2016 թվականի հուլիսի հեղաշրջման ձախողված փորձից հետո: Turkish Airlines -ի՝ երկրի ազգային ավիափոխադրողի, բաժնետոմսերի արժեքը նվազեց 8 տոկոսով։

Կայծը, որը վառեց վառոդի տակառը, տեղի ունեցավ հոկտեմբերի 4-ին, երբ Ստամբուլում ոստիկանությունը ձերբակալեց ամերիկյան հյուպատոսության աշխատակազմի թուրք անդամ Մեթին Թոփուզին՝ լրտեսության և դավադրության մեղադրաքներով (անցյալ տարվա ընթացքում նմանատիպ մեղադրանքներով ձերբակալվել է շուրջ 50 հազար մարդ):

Թոփուզի դեմ  ուղղված ցուցմունքների մեծ մասը, կարծես, բաղկացած է գյուլենական շարժման հետ առնչություն ունեցող թուրք պաշտոնյաների հետ 4 տարի առաջվա խոսակցություններից: Դեսպանատունը նրա դեմ ուղղված մեղադրանքները համարեց «ամբողջովին անհիմն»:

Միջադեպն առաջինը չէր: Թուրքիայում մարտին ձերբակալվել էր ամերիկյան մեկ այլ հյուպատոսության թարգմանիչ՝ քրդական արգելված ապստամբ խմբի հետ առնչություն ունենալու կասկածանքով:

Ամերիացի քահանա Էնդրյու Բրունսոնը մեկ տարի պահվել է թուրքական բանտում՝ Գյուլենի համակիրների հետ ենթադրյալ կապերի համար: Մուտքի արտոնագրերի կասեցման օրվանից մեկ օր անց, իշխանությունները ծանուցագիր ուղարկեցին Ստամբուլի հյուպատոսության մեկ այլ թուրք աշխատակցի: Ոստիկանությունը ձերբակալեց նրա կնոջն ու երկու երեխաներին: Հոկտեմբերի 11-ին դատարանը Wall Street Journal-ի թղթակցին դատապարտեց երկու տարվա ազատազրկման՝ ահաբեկչության մեղադրանքներով: Լրագրողը, ով Ֆինլանդիայի և Թուրքիայի քաղաքացիություն ուներ, վճռի կայացման ժամանակ գտնվել է ԱՄՆ-ում:

Չնայած Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հետ սեպտեմբերի 21-ին կայացած հանդիպման ժամանակ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի դիտարկմանը, թե  ՆԱՏՕ-ի երկու երկրները «այնքան մոտ են որքան երբևէ», հարաբերություններն առնվազն մի քանի տարի է հարթ չեն ընթանում: Շատ թուրքեր շարունակում են հավատալ, որ ձախողված հեղաշրջման հետևում կանգնած է ԱՄՆ-ն և այդ համոզմունքը գալիս է այն իրողությունից, որ գլխավոր կասկածյալ, իսլամական քարոզիչ Ֆեթուլլահ Գյուլենն ապրում է Փենսիլվանիայում: Էրդողանն արդեն մեկ տարի է, ինչ ձգտում է հասնել իմամի հանձնմանը: Գյուլենի դեմ ապացույցները շատանում են, բայց դեռևս վերջնական չեն:

Թուրքիան նաև զայրացած է ՆԱՏՕ-ի իր դաշնակցի՝ ԱՄՆ-ի վրա՝ քրդական զորամիավորումներին զինելու համար, որը հարևան Սիրիայում պայքարում է Իսլամական պետության ջիհադիստների դեմ: Մինչդեռ ԱՄՆ-ն դեռևս վրդովված է, որ Թուրքիան մինչև 2015 թվականը սահմանի երկու կողմերում էլ աչք էր փակում «Իսլամական պետություն» ահաբեկչական խմբավորման և այլ ջիհադիստական ցանցերի վրա: Վաշինգտոնում Էրդողանի աճող վատ հեղինակությանը հարված հասցվեց այս գարնանը, երբ նրա թիկնապահները ծեծի ենթարկեցին խաղաղ ցուցարարներին՝ Սպիտակ տնից մեկ մղոն հեռավորության վրա:

Թուրքիայի նախագահը սկզբնապես, փորձեց մեղադրել Անկարայում ԱՄՆ դեսպան Ջոն Բասին մուտքի արտոնագրերի սկանդալի համար: «Մենք դեսպանին չենք համարում ԱՄՆ ներկայացուցիչը», — ասել էր նա հոկտեմբերի 10-ին: Պետական քարտուղարության մամուլի խոսնակը պատասխանել էր՝ նշելով, որ որոշումը կայացվել է ԱՄՆ կառավարության ամենաբարձր մակարդակով՝  խորացնելով վեճը:

Շատ վերլուծաբաներ համակարծիք են, որ երկու կողմերի պաշտոնյաներն էլ այժմ կփորձեն դադարեցնել իրավիճակի հետագա սրումը:  Բայց այնպիսի բռնկուն և նեղացկոտ առաջնորդների հետ, ինչպիսիք են Թրամփն ու Էրդողանը, բացարձակապես ոչինչ հայտնի չէ»,- ասվում է  հոդվածում: