Պարի պետականի կնքահայրը

12322388_1492120407760816_6323450256351487825_o-1

Դեկտեմբերի 13-ը հայ անվանի բալետմայստեր, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Էդվարդ Մանուկյանի ծննդյան օրն է:

Ազգային պարերի գիտակը մեկն էր այն անհատներից, ով հայկական ժողովրդական պարարվեստը դրեց պրոֆեսիոնալ հիմքի վրա ու պատրաստեց ազգային որակյալ կադրեր: Ի վերուստ տրված շնորհն էր, որ օգնում էր նրան բեմից հանդիսատեսին հրամցնել անարարելին՝ տեղափոխելով նրանց գեղեցիկի աշխարհ:

Հայաստանի Պարի Պետական Անսամբլը. 1959թ.
Հայաստանի Պարի Պետական Անսամբլը. 1959թ.

Աշակերտելով պարարվեստի եռանդուն մշակին` Վահրամ Արիստակեսյանին, Էդվարդը դարձավ նրա արվեստի հոգևոր ժառանգորդը, կարողացավ յուրացնել հայկական պարերի լավագույն ավանդույթները և այն բարձրացնել մի նոր մակարդակի:

Մանուկյանն առաջիններից էր, ով սկսեց պարել օպերային թատրոնի բալետային խմբում: Նա որպես մենակատար հանդես էր գալիս «Անուշ» և «Ալմաստ» օպերաներում: Մանուկյանի կերտած հերոսները միշտ աչքի էին ընկնում իրենց ինքնատիպությամբ ու անզուգական հմայքով:

Քսան տարի շարունակ Մանուկյանն աշխատել է Հայաստանի երգի-պարի պետական համույթում: ՀՀ ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր Թաթուլ Ալթունյանի ջանքերով ծնունդ առած հայկական ժողովրդական երգի ու պարի պետական անսամբլը այդ տարիների ընթացքում իրապես կատարել ու մեծարժեք ու շնորհալի աշխատանք, ինչի շնորհիվ էլ այդ 20-ամյակը նշանավորվում է ոչ միայն համույթի ստեղծմամբ, այլ  նաև նրա թռիչքով: Համույթի գեղարվեստական ղեկավարն ու բալետմայստերը ընտրել էին հայկական երգերի ու պարերի ամենավառ ու արտահայտիչ նմուշներ, մշակել դրանք, եռանդուն աշխատանք էին ծավալել այդ ստեղծագործությունները հանդիսատեսին վարպետորեն հրամցնելու համար: 

Էդվարդ Մանուկյանը և Վանուշ Խանամիրյանը
Էդվարդ Մանուկյանը և Վանուշ Խանամիրյանը

Նրա կյանքն ու գործունեությունը նշանավորվում է նաև 1958 թվականին Հայաստանի պարի պետական անսամբլի ստեղծմամբ:  Փետրվարի ութն էր, երբ տասնյակ ազդագրեր մարդկանց հրավիրում էին Հայաստանի պետական պարի համույթի առաջին ելույթին: Դահլիճը զրնգում էր. «Ելույթ կունենա Հայաստանի պարի պետական անսամբլը. գեղ.ղեկավար` Էդվարդ Մանուկյան»: Հայաստանի պարի պետական անսամբլի համբավն ու միջազգային ճանաչումը իրապես կապված է նրա անվան հետ:

Հայաստանի Պարի Պետական Անսամբլի առաջին աֆիշը և անսամբլի տղաները
Հայաստանի Պարի Պետական Անսամբլի առաջին աֆիշը և անսամբլի տղաները

Համույթին խանդավառությամբ են ծափահարել` Պրագայում, Փարիզում, Բեյրութում, Դամասկոսում, Նյու Յորքում: Նրա բեմադրությամբ ծնվեցին «Վարդերով պարը», «Անահիտ և Վաչագան», «Կախարդված ծաղիկներ», «Սրտիկ, մալուլ մի մնա», «Հոյ, իմ նազանի յարը», «Յաման յար», «Չեմ ու չեմ». «Քա դե ես իմ», «Դե, ել խաղանք», «Սարերի հովին մեռնեմ», «Զուռնի տրնգի» և շատ ու շատ այլ հայտնի պարեր:

Էդվարդ Մանուկյանը և Կոնստանտին Օրբելյանը
Էդվարդ Մանուկյանը և Կոնստանտին Օրբելյանը

Անվանի բալետմայստերի տաղանդի և աշխատասիրության շնորհիվ հայակական ժողովրդական պարերը սիրվեցին և տարածում գտան ողջ աշխարհում, իսկ նրա գործունեության լավագույն գնահատականը Երգի-պարի և Հայաստանի պարի պետական համույթների մինչ օրս գոյություն ունենալու փաստն է:

Նրա ծննդյան 100-ամյակի առթիվ 2008 թվակին Պարի պետական անսամբլը մեծ շուքով համերգ կազմակերպեց, որը հիրավի մեծ տոն էր՝ նամանավանդ պարի պետականի առաջին կազմի համար, ովքեր եկել էին պատվելու և հիշելու իրենց առաջին ուսուցչին, ում ավանդը յուրաքանչյուրի կյանքում անգնահատելի էր:

Լուսանկարները Էդվարդ Մանուկյանի անձնական արխիվից