Խուճապի կարիք չկա

Եթե Վրաստանը որոշի դեպի Հայաստան եկող տարանցիկ գազամուղի 100 տոկոսը վաճառել ադրբեջանական Սոկարին, ապա մենք գիտենք, թե ինչ փաստարկներ կներկայացնենք Վրաստանի դեմ, խորհրդարանում հայտարարել է վարչապետ Կարեն Կարապետյանը:

Նրա հայտարարության առիթը եղել է ՀՀԿ պատգամավոր, Ջավախք հայրենակցական միության նախագահ Շիրակ Թորոսյանի հարցը: Այն վերաբերել է Վրաստանով անցնող գազամուղին, որի 25 տոկոսը Վրաստանը ցանկանում է օտարել, եւ գնորդ հավակնորդների շարքում է նաեւ ադրբեջանական նավթային պետական ընկերությունը:

Կարեն Կարապետյանը հայտարարել է, որ նախ չի սպասում, թե դա արագ տեղի ունեցող գործընթաց է, բացի այդ, 25 տոկոս վաճառքի դեպքում չկա որեւէ մտահոգիչ բան: Իսկ եթե վաճառքը լինի 100 տոկոս, ապա, ըստ նրա, Հայաստանն ունի իր փաստարկը Վրաստանին ներկայացնելու համար:

Ո՞րն է այդ փաստարկը, վարչապետը չի մանրամասնել, հավանաբար չփորձելով բացել խաղաքարտերը: Վրաստանով անցնող եւ Վրաստանի պետական սեփականություն հանդիսացող գազամուղի մասնավորեցման հարցը նոր չէ, այն տարիներ առաջ էլ եղել է օրակարգում, հետո մղվել հետին պլան, եւ այժմ կրկին առկա է խոսակցություն, բայց ոչ թե ամբողջ գազամուղի, այլ 25 տոկոսի: Միեւնույն ժամանակ, Ադրբեջանը պատրաստ է գնել ամբողջը:

Հայաստանում դա առաջացնում է մտահոգություն, որ գնելով ամբողջ գազամուղը, եթե իհարկե Վրաստանը վաճառի, Բաքուն կարող է արգելակել ռուսական գազի մատակարարումը Հայաստան, ձեռք բերել Հայաստանի վրա ազդեցության լծակ: Զուտ իրավական տեսանկյունից այդ մտահոգությունն անհիմն է, քանի որ տարանցման «տերը» Վրաստանն է, եւ այդ երկրի կառավարությունն է պարտավոր ապահովել տարանցման անխափանությունը: Բայց, իհարկե քաղաքական ենթատեքստի իմաստով հնարավոր է ամեն ինչ:

Միաժամանակ, դժվար է պնդել, որ Բաքուն այդ գազամուղի հանդեպ հետաքրքրություն է  ցուցաբերում բացառապես Հայաստանը եւս մի ասպեկտով շրջափակելու տեսանկյունից: Իհարկե, Ադրբեջանը փող չի խնայում դրա համար, բայց վրացական գազամուղը ձեռք բերելու մտադրությամբ Բաքուն հետապնդում է տնտեսական եւ քաղաքական ավելի լայն նպատակներ, ձգտելով բարձրացնել սեփական դերակատարումը թե Վրաստանում, թե Ռուսաստանի նկատմամբ` Կովկասում ընդհանրապես:

Այդ իմաստով, Բաքվի ձգտումը ինչ որ առումով բնական ու տրամաբանական է` եթե նա ունի ֆինանսական հնարավորություն, ապա պետք է ձգտեր: Այլ հարց է իհարկե, թե արդյոք նույն ձգտումը կլիներ, եթե չլիներ Հայաստանի հետ հակամարտությունը:

Բոլոր դեպքերում, Հայաստանը չի կարող այդ ուղղությամբ զարգացումներին նայել մատների արանքով: Մյուս կողմից, դա Վրաստանի ինքնիշխան իրավունքն է, եւ Հայաստանը չի կարող Թբիլիսիին պարտադրել որեւէ բան: Եվ թերեւս պետք էլ չէ, քանի որ դա չի բխում հայ-վրացական հարաբերության շահից: Այդ հարաբերությունն ունի առավել սերտացվելու եւ թե տնտեսական, թե քաղաքական, թե անգամ ռազմա-քաղաքական առավել լուրջ բովանդակություն ստանալու կարիք:

Պետք չէ խուճապի մատնվել եւ հայ-վրացական հարաբերությունը վտանգի տակ դնել ոչ միայն դրա կարեւորության պատճառով, այլ նաեւ այն պատճառով, որ Հայաստանն ունի այլընտրանք: Հայաստանն ունի իրանական գազի այլընտրանքը, ունի Իրանի պատրաստակամությունն ու բարյացակամությունն այդ հարցում, որը արտահայտվել է բազմաթիվ հայտարարությունների տեսքով:

Եվ այդ իմաստով, առնվազն զարմանալի է, որ խորհրդարանում վարչապետի պատասխանում բացակայում է հենց այդ փաստարկը եւ հիշեցումը, որ եթե Հայաստանը խնդիր ունենա Վրաստանի տարածքով գազ ստանալու հարցում, ապա կարող է դիմել Իրանին եւ քայլեր ձեռնարկել այդ երկրից ստացվող գազի թե ծավալները, թե նաեւ կոմունիկացիոն հնարավորությունները զարգացնելու համար:

Իսկ Վրաստանին փաստարկ ներկայացնելու անհրաժեշտություն պետք է ունենա Գազպրոմը, որը մատակարարում է Հայաստանի գազը: Հետեւաբար, խոսելու բան պետք է ունենան Վրաստանն ու Գազպրոմը, Հայաստանի զրուցակիցը այդ հարցում պետք է լինի Իրանը:

Եվ ավելին, ստեղծված իրավիճակը նույնիսկ առիթ է Հայաստանի համար, լրացուցիչ փաստարկ, բայց ոչ թե Վրաստանին, այլ հենց Ռուսաստանին ներկայացնելու համար` հայ-իրանական գազային գործակցությունը խորացնելու հարցում: Գաղտնիք չէ, որ այդ գործակցությունը արգելակվում է Ռուսաստանից, քանի որ չի բխում Մոսկվայի շահից: Իսկ այդ շահը Հայաստանին է պարտադրվել դեկտեմբերի 2-ի պայմանագրով:

Ի դեպ, Հայաստանի պատգամավորներին ավելի շատ մտահոգի հենց Գազպրոմի հետ Հայաստանի կնքած այդ պայմանագիրը, քան Վրաստանում գազամուղի հնարավոր վաճառքը: Հայաստանի էներգետիկ այլընտրանքն ու անվտանգությունը էապես սահմանափակվել է այդ պայմանագրով: Բայց Հայաստանի իշխող մեծամասնությունը մտահոգվելու փոխարեն քվեարկել է այդ պայմանագրի վավերացման օգտին:

Եվ գուցե տարօրինակ հնչի, բայց Վրաստանի գազամուղի շուրջ զարգացումը Հայաստանին ներկայիս տկար իշխանության պայմաններում գոնե կարող է հնարավորություն տալ քայլեր կատարել այդ պայմանագրի իրավական եւ քաղաքական աքցաններից ազատվելու ուղղությամբ: Այդ իմաստով, առաջին հայացքից կրկին տարօրինակ, բայց Վրաստանն է Հայաստանին ինքնիշխանության փաստարկ տալիս` Ռուսաստանի դեմ, իր էներգետիկ անկախության եւ անվտանգության համար:

Հրապարակումն ամբողջությամբ Lragir.am-ում