Կրթության մոդեռնիզացիան այլընտրանք չունի

education

Մի առիթով Ալբերտ Էյնշտեյնն ասել է՝ «Ամեն ոք հանճար է, բայց  եթե ձկանը դատենք՝ ելնելով ծառ մագլցելու նրա կարողությունից, ամբողջ կյանքում կկարծենք, որ նա հիմար է»:

Այս աֆորիզմի հիման վրա համացանցում մի հրաշալի տեսանյութ է տարածվել, որում  խոսվում է դպրոցական սիստեմի հնացած լինելու մասին: Հանրակրթության հիմնահարցերով հետաքրքրված անձանց համար այդ տեսանյութը կարող է հետաքրքրական լինել: Իսկ ինչո՞ւ է դպրոցը հնացած:

Վերջին 150 տարվա ընթացքում տեխնոլոգիան ու գիտությունը ֆանտաստիկ թռիչք են ապրել՝ գլխիվայր փոխելով կյանքի բոլոր ասպեկտները, ընկալումները, պատկերացումները, արժեքներն ու առաջնահերթությունները, բայց դպրոցը, որքան էլ տարօրինակ է, շարունակում է գործել այնպես, ինչպես գործում էր 100 տարի առաջ. չի փոխվել մոտեցումը, չեն փոխվել մեթոդները, որով տեղի է ունենում ուսուցանման գործընթացը:

100 տարի առաջ տեղեկատվության և ժամանցի միակ աղբյուրը գրքերն ու միջանձնային շփումներն էին.  ըստ էության՝ աշակերտը դպրոցում գտնում էր այն ամենն, ինչ իրեն հետաքրքիր էր՝ և՛ ընկերություն, և՛ ժամանց, և՛ տեղեկատվություն: Հիմա ամեն ինչ այլ է՝ ինտերնետն ու համակարգչային խաղերը երեխայի համար ապահովում են տեղեկատվության ու ժամանցի անսպառ բազա՝ առաջացնելով կախվածություն և լուսանցքում թողնելով միջանձնային հարաբերությունները: Սա, իհարկե, լավ չի, բայց դրա դեմ պայքարել՝ 150 տարի առաջվա ավանդական կրթահամակարգը երեխային հրամցնելու ճանապարհով, մեղմ ասած, արդյունավետ չի:

Սոկրատեսն ասում էր՝ «Ամեն մարդու մեջ արև կա, պետք է պայմաններ ստեղծել, որ այն շողա»: Արդյո՞ք մեր դպրոցը կարողանում է անհատական մոտեցում ցուցաբերել յուրաքանչյուր աշակերտի՝ բացահայտելու համար նրա լավագույն կարողությունները: Շատերը կհամաձայնեն, որ՝ ոչ: Արդյունքում  հասունանում է սերունդ, որն այդպես էլ չի գտնում իր իսկական տեղը հասարակության մեջ: Դրանից տուժում է թե՛ անհատը, և թե՛ հասարակությունը:

Ի բնե՝ մարդիկ պահպանողական են. ամեն մեկի համար հարազատ են իր դավանած արժեքներն, ու մենք դժվարությամբ ենք համակերպվում նոր մոտեցումների հետ: Հաճախ քննադատում ենք, որ մերօրյա երեխաները դրսում խաղալու փոխարեն ամբողջ ժամանակն անցկացնում են սոցիալական ցանցերում կամ հեռուստացուցի դիմաց, մինչդեռ պետք է գիտակցենք, որ նույն իրավիճակում մենք կլինեինք, եթե ժամանակին ունենայինք ինտերնետ, համակարգիչ ու սմարթֆոն:

Ժամանակն է ընդունելու, որ տեխնոլոգիական առաջընթացն անդառնալի է, և որ դրա դեմ պայքարելու փոխարեն անհրաժեշտ է ադապտացվել նոր իրականությանը, մշակել նոր մոտեցումներ:

Ավանդական կրթությունը դոգմատիկ է, այն հրամցնում է աշակերտին նախկինում արդեն հայտնաբերված, երբեմն ճշգրիտ, երբեմն հարաբերական գիտելիքներ (դոգմաներ), և պահանջում անգիր անել դրանք, բայց տեխնոլոգիական առաջընթացը ինֆորմացիան դարձրել է առավել ճկուն, հասանելի ու բազմազան, ինչը ժամանակակից հասարակության մեջ տեղ չի թողնում կարծրատիպային գիտելիքի համար:

Մերօրյա աշակերտի համար գրատախտակն ու կավիճը նույնքան անհետաքրքիր ու հնացած են, որքան «Դիսկով» հեռախոսներն ու սովետի հսկայական  սև-սպիտակ հեռուստացույցները, որոնք պատկանում են նախորդ դարաշրջանին: Մենք  դա գիտակցում ենք, բայց ինչո՞ւ չենք ուզում ընդունել, որ նոր տեխնոլոգիաներից զատ ժամանակակից հասարակությունը պետք է ունենա նաև նոր կրթահամակարգ, որը կբավարարի նոր սերնդի ակնկալիքները:  Արժեքային փոփոխություններ ապրող հասարակության մեջ կրթության պարտադրանքը կարող է միայն նեգատիվ էֆեկտի հանգեցնել՝ ավելի հեռացնելով աշակերտին դպրոցական կրթությունից:

Քանի դեռ դասավանդման պրոցեսը կատարվում է ավանդական մեթոդներով, աշակերտին ավելի շատ հուզելու է իր սմարթֆոնը, որն ավելի հետաքրքիր է, քան  ուսուցչի ներկայացրած դասագրքային գիտելիքը:

Եթե մենք ուզում ենք ունենալ կրթված ու առաջադեմ սերունդ, մրցունակ հասարակություն, ապա պետք է ժամ առաջ ադապտացնենք դպրոցը ժամանակաակից մարտահրավերներին:

Պիտի ընդունենք,  որ երեխան այսուհետ համակարգչի առաջ ավելի շատ ժամանակ է անցկացնելու, քան դրսում, իսկ գրատախտակին կավիճով գրող դասատուն երբեք ավելի հետաքրքիր չի լինելու նրա համար, որքան Google-ը, քանի որ այն ընդունակ է յուրաքանչյուր հարցի պատասխանը տալ մի քանի վայրկյանում: Պետք է մեկընդմիշտ հասկանանք, որ նոր սերունդը չի կարդալու այլևս գեղարվեստական գրքեր, քանզի հիմա կան 3D էկրանավորմամբ նկարահանված ֆանտաստիկ ֆիլմեր ու տեսանյութեր, որոնք ավելի գրավիչ ու կլանող են, քան Ժյուլ-Վեռնի 500 էջանոց հատորները:

Հետևաբար՝ թվային տեխնոլոգիաների ներդնումը դասավանդման մեթոդաբանության մեջ այլևս չունի այլընտրանք:

Պետք է գիտակցենք, որ երեխայի համար անհետաքրքիր է կենսաբանության, աշխարհագրության, ֆիզիկայի ու պատմության դասերը գրքերով սովորելը, որովհետև համացանցում ցանկացած թեմայի մասին տեսանյութ դիտելն ավելի հետաքրքիր, տպավորիչ ու հիշվող է:

Գիտակցելով, որ աշխարհը վերջին 15 տարում ավելի շատ է փոխվել, քան վերջին 50 տարում, պետք է նաև ըմբռնենք, որ առաջիկայում վերափոխման տեմպերը գնալով աճելու են, և որքան ավելի արագ մենք կարողանանք ադապտացվել այդ փոփոխություններին, այնքան ավելի կշահենք՝ որպես հասարակություն, որպես պետություն:

Արդյունավետ  չի  21-րդ դարում կառուցել հանրակրթություն՝ հիմնվելով սովետական կրթահամակարգի ֆունդամենտալ մեթոդների վրա, չի կարելի առաջին դասարանցուն սովորեցնել գրել-կարդալու արվեստն այնպես, ինչպես դա արվում էր 60 տարի առաջ: Հիշե՛ք, որ ժամանակակից երեխան իր ծնողների հեռախոսները  սկսում է օգտագործել խոսել սովորելուց առաջ: Անհրաժեշտ է գլխիվայր փոխել մոտեցումը, պետք է ազատվել ստանդարտության տանող ֆորմալ կրթության գործիքներից:  Պետք չէ երեխային տանել դպրոց ու տրտնջալ, որ նա տառերը ծուռտիկ-մուռտիկ է գրում՝ մոռանալով, որ ընդամենը 5-10 տարի անց այդ նույն երեխան ամեն ինչ սկսելու է գրել համակարգչով, և ձեռագիրը որևէ կերպ չի ազդելու նրա մասնագիտական աճի ու կարիերայի վրա:

Ժամանակն է, որպեսզի դպրոցը աշակերտին հրամցնի ոչ թե  անգիր անելու ենթակա գիտելիք, այլ կյանքի հմտություններ, քանզի գիտելիքը հաճախ չի կիրառվում ու մոռացվում է, իսկ հմտությունը օգնում է վեր բարձրանալ կյանքի աստիճաններով: