Քաոս ընդդիմադիր դաշտում

vaha

Հայաստանի ընդդիմադիր դաշտում «անշլագ» է: Գործում են բազմաթիվ ուժեր, բայց ընդդիմադիր դաշտը այդ ուժերով նույնականացնելու խնդիր է առաջանում: Այստեղից էլ շարքային ընտրողի մոտ ընդդիմադիրներին ընկալելու խնդիր է առաջանում, ինչին հատկապես նպաստում է այն, որ այդ ուժերից յուրաքանչյուրը բղավում է, թե «իրական ընդդիմությունն» ինքն է:

Ժամանակին ընդդիմադիր գործիչներից մեկն էլ ընդդիմության որակավորման մի նոր արտահայտություն դրեց շրջանառության մեջ՝ «կառուցողական ընդդիմություն»: Թե որքան կառուցողական են ու ինչ աստիճանի իրական են դաշտում հանդես եկող ուժերը, ժամանակի ընթացքում ակնհայտորեն երևում է, իսկ այսօրվա ընդդիմադիր ճակատում քաոս է:

Իրականում այս իրավիճակը դաշտում ստեղծվել է «միասնական ընդդիմության», «ընդդիմադիր դիրքորոշում ունեցող ուժերի միավորման» միֆային գաղափարները իրականություն դարձնելու որոշակի գործողությունների ու դրանց չստացվելու արդյունքում:

Մեզանում ընդդիմադիրների միավորման բազմաթիվ փորձեր եղան, սակայն բոլորն էլ ձախողվեցին: Դեռևս չհնացած ու հանրային հիշողության մեջ մնացած փորձերից էր Հմայակ Հովհաննիսյանի «Ընտրությունների վերահսկման միասնական շտաբը», որի «միասնականությունը» ավարտվեց ընտրությունների ավարտվելուն պես:

Դաշտի միավորման ևս մեկ փորձ էլ արեցին ՀԱԿ-ը, ԲՀԿ-ն, ՀՅԴ-ն և «Ժառանգություն»-ը, որոնց տակտիկական միավորումը ստացավ «ոչ իշխանական ուժեր» անվանումը (ինչո՞ւ ոչ իշխանական, քանի որ ԲՀԿ այն ժամանակ չէր հայտարարել, որ կուսակցությունը ընդդիմադիր դաշտում է գործում, այն ժամանակ ԲՀԿ այլընտրանք էր): Քառյակի համագործակցությունը ևս կարճ տևեց. ՀՅԴ-ի չմասնակցությունից քառյակը վերածվեց եռյակի, գործունեությունն էլ սպառվեց ճիշտ այն պահին, երբ Գագիկ Ծառուկյանը հայտարարեց քաղաքականությունից իր հեռանալու մասին:

Իսկ, ընդհանրապես, պարտադի՞ր է արդյոք այն, որ ընդդիմությունը լինի միասնական… Այն դեպքում, որ արդեն իսկ օրինաչափություն է դարձել ամեն խորհրդարանական ընտրություններից առաջ խոսել միավորվելու, համախմբվելու, միասնական լինելու մասին, նույնիսկ միավորման փորձեր անել, սակայն ամեն ընտրության ավարտին ընդդիմությունը հայտնվում է «կրկին փորձի՛ր» իրավիճակում:

Եթե հանունի գաղափարի տեսանկյունից ենք դիտարկում, ապա բազմիցս հայտարարվել է որ «միայն միասնական ընդդիմության միասնական ջանքերի շնորհիվ հնարավոր կլինի հակակշռել իշխանություններին»: Սակայն վերը նշված քաղաքական զարգացումներից պարզ է դառնում, որ ոչ իշխանական կամ ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի համար ոչ միայն բավականին բարդ է համատեղ ուժերով հակակշռել գործող իշխանությանը, այլև պարզապես միավորվելը, քանզի «հանունի» գաղափարով, սակայն «ընդդեմի» գործողություններով միավորվելը ընդդիմադիր ուժերի համար դարձել է անհնարին:

Հայտնի է, որ 2017թ.-ը նախընտրական տարի է և ընդդիմադիր ուժերն էլ արդեն նոր խորհրդարանական կառավարման ձևաչափով ու նոր ընտրակարգով ընտրություններին մասնակցելու հայտ են ներկայացնելու: Ուստի ընդդիմադիր ուժերի անվանացանկում եղան փոփոխություններ և համալրումներ, Օրինաց երկիր կուսակցությունը իր կազմում միավորելով մի քանի կուսակցությունների ու քաղաքացիական կազմակերպությունների վերանվանվեց «Հայկական վերածնունդ» կուսակցության, Վարդան Օսկանյանը ստեղծեց «Համախմբում» կուսակցությունը, Տիգրան Ուրիխանյանը՝ «Ալյանս»-ը, «Քաղաքացիական պայմանագիր»-ը նախաձեռնությունից վերածվեց կուսակցության, անկախ պատգամավոր Էդմոն Մարությանը ստեղծեց «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը, որն իր առաջին քնությունը հանձնեց Վանաձորի ավագանու ընտրություններում, Գյումրիում ստեղծվեց «Գալա» կուսակցությունը, Գյումրու ավագանու ընտրությունների կապակցությամբ, թե ինչպիսի վարքագիծ կորդեգրի առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում, ցույց կտա ժամանակը, ինչպես նաև հետևողականորեն խոսվում էր Ռուսաստանի Հայերի միության նախագահ Արա Աբրահամյանի կուսակցություն ստեղծլու և առաջիկա ընտրություններում նախկին ՕԵԿ-ի հետ դաշինքով հանդես գալու մասին, սակայն Արա Աբրահամյանը ի լուր աշխարհի հայտարարել է, որ չի մասնակցելու առաջիկա ընտրություններին, Վիկտոր Դալլաքյանն էլ մի կողմ դնելով ամեն ինչ, փորձեց իր քաղաքական հարուստ փորձը կապիտալիզացնել նոր ընդդիմադիր ուժ ստեղծելու  նախաձեռնությամբ: Այժմ արդեն տեղեկատվական տիրույթում շրջանառվում է Գագիկ Ծառուկյանի ակտիվ քաղաքականություն վերադարձի մասին: Նույնիսկ ինքը՝ Ծառուկյանը լրագրողների հետ ճեպազրույցում ասել էր, որ անհրաժեշտության դեպքում կբացի քաղաքականության փակված էջը:

Կուսակցություններից զատ վերջին շրջանում սկսեցին ի հայտ գալ տարատեսակ նախաձեռնություններ և շարժումներ:

Ծառուկյանի վերադարձի հետ է կապվում «Միասնություն» համազգային շարժումը: Գրեթե ամեն օր հասարակական մի կազմակերպություն կամ անհատ հայտարարում է, որ միանում է այս շարժմանը: Ամենաթարմ դեպքերից է «Հայազն» կուսակցության հայտարարությունը, ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախկին նախարար, նախկին ԲՀԿ-ական Գևորգ Պետրոսյանի հայտարարությունը, որ միանում են այս շարժմանը: Խաչիկ Գալստյանն էլ հայտարարել է, որ «Միասնություն» շարժումը սպասված էր:

Նոր նախաձեռնություններով հանդես եկան նաև հայազգի հայտնի ռոք երգիչ Սերժ Թանկյանի նախաձեռնած «Արդարություն Հայաստանում» նախաձեռնությունը, որին հաջորդեց «Հոգևոր Հայաստան»-ի սկզբնավորումը, այնուհետև «Գլոբալ հայեր» նախաձեռնությունը, որն ունի սփյուռքյան արմատներ: Ակտիվորեն քննարկվեց գնդապետ Արթուր Ալեքսանյանի («Ամարասի Արթուր») կողմից, մի քանի քաղաքացիական նախաձեռնությունների հետ նոր ուժ ստեղծելու մտադրության մասին տեղեկությունները, որը կոչվում է «Միասնական Արմենիա»: Նախաձեռնության հեղինակները պնդում են, որ իրենք որևէ քաղաքական ուժի չեն հարում, և իրենց նպատակը սփյուռքի ներգրավվածության մեծացումն է: Իսկ ահա մամուլը գրում է, որ այս ուժը, ինչ-որ պահից սկսած, քաղաքական պայքարի մեջ է մտնելու և սատարելու է ընդդիմադիր բևեռներից մեկին։

Քաղաքացիական և ընդդիմադիր կեցվածք ունեցող նախաձեռնությունների ու շարժումների պակաս չկա: Անդրիաս Ղուկասյանն ունի իր շարժումը, Ժիրայր Սեֆիլյանն՝ իրենը, «Սասնա ծռերին» սատարողները՝ իրենցը, որոնք իրենց կոչում են «Միասնական ընդդիմություն», «Նոր Հայաստան» և այլ անվանումներով:

Այսօր էլ՝ ընտրություններից ամիսներ առաջ, շարունակ խոսվում է ընդդիմադիր ուժերի միասնական դաշինքներով մասնակցելու մասին, նույնիսկ նրանց միջև խորհրդակցություններ են տեղի ունենում, հանդիպում-քննարկումների ձևաչափով միասնական մասնակցության անհրաժեշտության հարցերի շուրջ: Մամուլը գրում է, որ արդեն իսկ ուրվագծվում է երկու դաշինք: Մեկը՝ «Համախմբում», «Ազատ դեմոկրատներ», ՀԱԿ, ՀՀՇ ձևաչափով, մյուսը՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր», «Լուսավոր Հայաստան», «Ժառանգություն» և «Հանրապետություն» ձևաչափով:

Ինչևէ, ընդդիմադիր ուժերին միասնականության ու միավորման ճանապարհին ու գործողություններին մնում է մաղթել հաջողություն: Սակայն մի բան ակնհայտ է, միասնական ընդդիմության գաղափարը գործողության մեջ ցույց է տվել, որ կենսունակ չէ, սակայն ընդդիմությունը դասեր չի քաղում, որ կարելի է այդ հնացած ու չգործող գաղափարի վրա էներգիա վատնելուց հրաժարվել: Ընդդիմադիր դաշտի քաոսային այս իրադրությունը ընդդիմությունը հաղթահարելու ցանկություն չունի, այն իմաստով, որ նույն «միասնականության» գետը իրականում մեծ ծով չի հոսում: Ավելին՝ այնպիսի տպավորություն է, որ ընդդիմությունը իշխանություն ստանձնելու ցանկություն չունի, դրա վառ ապացույցն է Վանաձորի ավագանու ընտրությունները:

Եվ այսպես՝ որո՞նք են ընդդիմության դաշտի միավորման չստացվելու պատճառները: Թերևս առաջնային պատճառներից մեկը միասնական լինելու իմիտացիան է, ինչպես նաև միավորման և դրանից հետո գործառնական հեռանկարային ծրագիր չունենալը:

Նախադեպային էր, օրինակ, «Ժառանգության» և «Ազատ դեմոկրատների», ինչպես նաև ՀԱԿ-ի խորհրդարանական մանդատների ձեռքբերումը: Սակայն փորձը ցույց տվեց, որ խորհրդարանի ձևավորումից շատ չանցած այս ուժերը պառակտվեցին: Այսինքն ստացվում է, որ ընդդիմադիր ուժերը, կարծես, իրենց առջև խնդիր էին դրել երկրի գլխավոր քաղաքական ամբիոնից հայտարարություններ հնչեցնելու հնարավորություն ստանալը:

Ընդդիմությունը կհաջողի ոչ թե միավորվելու, այլ առանձին գործելու պարագայում: