Ադրբեջանական մանաթի նոր արժեզրկումն անխուսափելի է

manat

Հոկտեմբեր ամսին Ադրբեջանի Կենտրոնական բանկի պահուստները նվազել են 127 մլն դոլարով, ինչը երկրում արտարժույթի պահանջարկի ավելացման հետևանք է: Հոկտեմբերի 31-ի դրությամբ ԿԲ  միջազգային պահուտները կազմել են 4.05 մլրդ դոլար: Միևնույն ժամանակ hոկտեմբերի երկրորդ կեսից սկսած արժութային շուկայում նկատվում է մանաթի արժեզրկման միտումներ դոլարի նկատմամբ: Մանաթը արդեն իսկ արժեզրկվել է 5.6%-ով  և եթե ԿԲ-ն ու Նաֆթային հիմնադրամը քայլեր չձեռնարկեն դոլարի պարանջարկը կրճատելու ուղղությամբ ապա, փորձագետների գնահատմամբ, տարեվերջին մանաթի փոխարժեքը  1.69-ից կհասնի 1.9-ի:

2014թ-ից ցայսօր նավթի գների ցածր մակարդակը, երկրում արտարժույթի անընդհատ աճող պահանջարկը  և ԿԲ-ի կողմից խոշոր ինտերվենցիաները արժութային շուկայում պատճառ են հանդիսացել, որ 2 տարվա ընթացքում ԿԲ-ի միջազգային պահուստները նվազեն 74%-ով:

Կենտրոնական բանկի հրապարակած տվյալների համաձայն այս տարվա փետրվար-մարտ ամիսներին առևտրային բանկերում տեղի է ունեցել արտարժույթի կուտակում, իսկ սեպտեմբերից սկսած բնակչությունը ակտիվ կերպով բանկերից գնել է մեծ քանակությամբ  արտարժույթ, ինչն էլ դարձել է դոլարի պահանջարկի ավելացման պատճառ: Հաշվի առնելով, որ տարեվերջին ընդառաջ ավելանալու է դոլարի պահանջարկը` ներմուծման ծավալների ավելացման պատճառով, մեծ է հավանականությունը, որ դեկտեմբեր ամսին Ադրբեջանի ԿԲ-ն կանգնելու է  մանաթի մոտ 30-35% արժեզրկման փաստի առաջ, կամ ամբողջությամբ փոշիացնելու է միջազգային պահուտները, ինչի ականատեսը եղել ենք նախորդ երկու տարիներին:

2 տարվա ընթացքում Ադրբեջանական ԿԲ-ի միջազգային պահուստները նվազել են 74%-ով:

Ինչպես վկայում են ադրբեջանական փորձագետները` Կենտրոնական բանկը մտադիր է միջազգային պահուստները պահել 4 մլրդ դոլարի սահմաններում և չի պատրաստվում մեծ ինտերվենցիաներ կատարել շուկայում դոլարի պահանջարկը նվազեցնելու ուղղությամբ: Միևնույն ժամանակ Պետական նավթային հիմնադրամը հայտարարել է, որ շուկայում դոլար կվաճառի այն ժամանակ, երբ իրենք ունենան մանաթի  կարիք: Ստացվում է, որ  արժութային շուկայում երկու հիմնական դերակատարները այժմ որևէ գործնական քայլ կատարելու մտադրություն չունեն  մանաթի անկայունությունը կարգավորելու ուղղությամբ: Դրա հետևանքը մենք տեսել ենք 2014թ-ի  փետրվարին և դեկտեմբերին, երբ արհետականորեն պահվող մանաթի փոխարժեքը ի  վերջ հանգեցրեց  կտրուկ արժեզրկման` իր  բոլոր սոցիալ-տնտեսական բացասական հետևանքներով: Ակնառու է, որ ադրբեջանական իշխանություններին այդպես էլ 2.5 տարվա ընթացքում չհաջողվեց արդյունավետ կարգավորման մեխանիզմներ հայտնաբերել արժութային շուկայի համար:

2016թ-ը Ադրբեջանի բանկային համակարգի համար կարելի է համարել աղետաբեր` հաշվի առնելով մոտ մեկ տասնյակ առևտրային բանկերի սնանկացումը, ինչի պատճառով Ավանդների ապահովագրման ֆոնդը մոտ 630 մլն մանաթ է վճարել ավանդատուներին: Արժութային շուկայում տիրող խուճապային տրամադրությունները իր հերթին ավանդատուներին մղում են բանկերում մանաթով դրված ավանդները փոխակերպել դոլարային ավանդների` ավելացնելով դոլարի պահանջարկը:

Նկատի ունենալով, որ այս տարի Արդբեջանի արտաքին պարտքը հասել է 7.4 մլրդ դոլարի, ենթադրվում է, որ արժութային շուկայում պետությունը ևս հանդես է գալու որպես արտարժույթի գնորդ` պարտքի սպասարկման նպատակով: Այսինքն, արժութային շուկայում տեղի ունեցող գործընթացները հուշում են, որ առաջիկա ամիսներին ականատես ենք լինում արժութային խորը ճգնաժամի: Ինչպես բարձրաձայնում են մի շարք ադրբեջանական փորձագետներ, իրավիճակից դուրս գալու միակ միջոցը մնում է մանաթի աստիճանական արժեզրկումը,  հակառակ դեպքում ամանորին ընդառաջ երկիրը ևս մեկ անգամ կհայտնվի խոր ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի մեջ: