Ամերիկյան ընտրակարգը՝ փորձության առաջ

Եթե նոյեմբերի 8-ին կայանալիք ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում հաղթանակ տանի Դեմոկրատների թեկնածու Հիլարի Քլինթոնը, ապա Հանրապետականների ճնշող մեծամասնությունը համարելու է, որ ընտրություններն անցել են խախտումներով և անօրինական քվեարկություններով:

Ամերիկյան ընտրական գործընթացների համար խորթ թվացող այս պատկերն է արտացոլված Reuters գործակալության կողմից հրապարակված հետազոտության մեջ: Հարցման արդյունքները հրապարակվել են այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ նախագահական ընտրությունների Հանրապետական թեկնածու Դոնալդ Թրամփը հրապարակավ մեղադրանքներ հնչեցրեց մրցակից Դեմոկրատների հասցեին՝ պնդելով, որ մամուլն ու քաղաքական իսթեբլիշմենթը արդեն իսկ զբաղված են ընդդեմ իրեն ընտրությունները կեղծելով: Թրամփը նաև կոչ էր արել իր կողմնակիցներին ընտրությունների օրը կասեցնել անօրինական քվեարկողների կողմից քվեատուփ քվեաթերթիկ գցելու բոլոր փորձերը:

Գործակալության կատարած հարցման արդյունքները ցույց են տալիս, որ ընտրությունների օրվան ընդառաջ ամերիկյան քաղաքական դաշտում գլուխ են բարձրացնում մտահոգություններ այնպիսի խնդիրների շուրջ, ինչպիսիք են անօրինական քվեարկության փորձերը, երբ առկա են խնդիրներ քվեարկելու իրավունքի հետ կապված, ընտրողների վրա գործադրվող հնարավոր ճնշումները, ինչպես նաև ձայների ճշգրիտ հաշվարկի հետ կապված խնդիրներ: Վերջինն, ըստ հարցման արդյունքների, ամենաշատն է անհանգստացնում Հանրապետական կուսակցության ներկայացուցիչներին:

Արդյունքում, օրինակ հարցված 10 Հանրապետականից 8-ը կասկած են հայտնել, որ ձայների հաշվարկի գործընթացում կարող են խախտումներ տեղի ունենալ:

Հանրապետականների մոտավորապես 70 տոկոսը նշել է, որ եթե Քլինթոնը հաղթի նախագահական ընտրություններում, ապա իրենք կենթադրեն, որ ընտրություններն անցել են անօրինականություններով և ընտրախախտումներով:

Միաժամանակ, հարցման արդյունքներից պարզ է դառնում, որ հակառակ Հանրապետականների, Դեմոկրատների շրջանում թեև կան որոշ կասկածներ ընտրական գործընթացի հետ կապված, բայց դրանք այնքան էական չեն, որպեսզի ստվերեն ընտրությունների վերջնական արդյունքները: Ավելին, Դեմոկրատների թեկնածու Հիլարի Քլինթոնն էլ հայտարարել է, որ անկախ արդյունքներից ինքն ընդունելու է ընտրությունների արդյունքները:

Սակայն, գործնականում, թե նախագահի թեկնածու Դոնալդ Թրամփի և թե Reuters գործակալության կողմից անցկացված հարցման արդյունքները աննախադեպ իրավիճակ են ստեղծել ամերիկյան ընտրական մշակույթի շուրջ ունեցած ընկալումների առումով՝ դրանից բխող բոլոր բացասական հետևանքներով հանդերձ:

Պատահական չէ, որ այս մասին բարձրաձայնվում է ոչ միայն փորձագիտական հանրույթի կողմից, այլ նաև ամերիկյան քաղաքական իսթեբլիշմենթի շատ ներկայացուցիչների կողմից: Խնդիրն այն է, որ առաջին անգամ ամերիկյան ժողովրդավարության մոդելի հիմնաքարը հանդիսացող ընտրական գործընթացի օրինականության նկատմամբ կասկած և անվստահություն է հայտնվում՝ ընդ որում հենց նախագահական պոստի համար պայքարող թեկնածուի կողմից: Փորձագետները պնդում են, որ եթե ինչ-որ առումով իշխանությունների կամ առնվազն կառավարության նկատմամբ Միացյալ Նահանգներում անվստահություն կամ կասկած հայտնելը թե քաղաքական և թե հասարակական շրջանակների կողմից կարող է ընդունելի լինել, ապա ընտրական գործընթացի օրինականությունը կասկածի տակ դնելը կարող է կործանարար հետևանքներ ունենալ ամերիկյան ժողովրդավարության ողջ կոնցեպտի արդյունավետության տեսանկյունից:

«Երբեք չեմ տեսել նման ընտրություններ: Վստահաբար, առնվազն արդի պատմության մեջ նման բան չի եղել: Սա Դոնալդ Թրամփի՝ որպես թեկնածու, ազդեցության արդյունքն է»,- նշել է ընտրական գործընթացների մասնագետ Լոննա Աթկիսոնը:

Իրավիճակի վտանգավորության մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ Թրամփի մոտեցումների և հայտարարությունների շուրջ լուրջ տարակարծություններ են  ի հայտ եկել նաև հենց Հանրապետական կուսակցության ներսում: Կուսակցության հեղինակավոր մի շարք ներկայացուցիչներ, ինչպես օրինակ Լինդսի Գրահամը, Արիզոնայից սենատոր Ջեֆ Ֆլեյկը, Ռեյգանի նախկին սփիչրայթեր Լաուրա Ինգրահամը քննադատելով Թրամփի մոտեցումները՝  նշել են, որ այդ կարգի հայտարարությունները դուրս են տրամաբանության շրջանակներից, քանի որ իշխանության խաղաղ անցումը հաղթած թեկնածուին և ընտրությունների արդյունքների ընդունումը հիմնաքարային են ամերիկյան ժողովրդավարության մոդելի համար և որևէ դեպքում բեկանման ենթակա չեն: