Կրթություն՝ հանուն «գլխաքանակի»

601

Աշակերտների քանակի անընդհատ նվազման պատճառով շարունակաբար նվազում է նաև դպրոցների բյուջեն, քանի որ դպրոցների ֆինանսավորման հաշվարկային բանաձևում առկա բազմաթիվ գործոնների թվում հիմնական ու որոշիչ հանգամանքը դա մեկ աշակերտի հաշվով դպրոցին փոխանցվող գումարն է, որը կազմում է 124 հազար դրամ:

Դեմոգրաֆիական անկումը հանգեցնում է նաև  դասարանների թվի, հետևաբար նաև՝ ժամաքանակի կրճատմանը: Եթե նախկինում միջին վիճակագրական դպրոցը հիմնական առարկաներից յուրաքանչյուրի համար ուներ 3-4 ուսուցչի կարիք, ապա այժմ մեկն էլ լրիվ բավական է (իրավիճակը հատկապես բնորոշ է մարզերին, որտեղ դեմոգրաֆիական խնդիրներն առավել ցայտուն են արտահայտված):

Աշխատանքից չզրկվելու համար ուսուցիչները ստիպված համաձայնում են իրար մեջ բաժանել դրույքաչափը՝ բավարարվելով 30-60 հազար դրամ աշխատավարձով (Հայաստանում ուսուցչի միջին աշխատավարձը 152 հազար 117 դրամ է: Բոլոր տեսակի հարկերը հանած, այսպես կոչված «մաքուր աշխատավարձը» միջինացված հաշվարկով կազմում է մոտավորապես 110 հազար 663 դրամ): Արդյունքում նրանց զգալի մասը չի օգտվում նաև պետական աշխատողների համար նախատեսված սոցիալական ապահովագրության փաթեթի լիարժեք ծավալից:

Այս հանգամանքն ուղղակիորեն ազդում է ուսումնառության գործընթացի վրա, քանի որ աշակերտության «գլխաքանակ» ապահովելը դառնում է տնօրենի ու ուսուցչական կոլեկտիվի առաջնային խնդիրներից մեկը: Փաստորեն աշակերտները դպրոցներում առաջին հերթին եկամտի աղբյուր են, և չի բացառվում, որ նրանց կրթական խնդիրները ստորադասվում են առաջինին: Սա փաստել է նաև Մարդու Իրավունքների պաշտպանը:

«Հանրակրթական դպրոցները ֆինանսավորվում են աշակերտների թվով, ուստի ուսուցիչները հաճախ աշակերտների բացակայություններն օբյեկտիվորեն չեն գրանցում: Նույն խնդիրը առկա է նաև ներառական եւ հատուկ դպրոցներում, հատկապես, եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների համար դպրոցը ստանում է 3-4 անգամ ավել ֆինանսավորում, քան կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք չունեցող երեխաների համար: Այսինքն՝ դպրոցները աչք են փակում աշակերտների բացակայությունների վրա, որպեսզի չկորցնեն աշակերտին, չնվազի ֆինանսավորումը»,- ասված է Օմբուդսմենի 2015թ-ի տարեկան զեկույցում:

 Աշակերտների թվով ֆինանսավորման համակարգի տրամաբանությունը հուշում է, որ  այն պետք է մրցակցություն ապահովի և հանգեցնի դպրոցների կողմից կրթական ծառայությունների որակի բարձրացմանը: Ենթադրելի է, որ ինչքան լավն է դպրոցն ու նրա տված գիտելիքը, այնքան ավելի շատ ծնողներ կցանկանան իրենց երեխաներին բերել այդ դպրոցում սովորելու. սա ենթադրում է պետության կողմից տրամադրվող ֆինանսավորման ավելացում, ժամաքանակի առատություն և բարձր աշխատավարձ մանկավարժների համար: Մինչդեռ մասնագետների կարծիքով՝ տեղի է ունենում ճիշտ հակառակ գործընթացը:

«Հիմնական խնդիրը հասարակության մոտ կրթության նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունն է»

«Այստեղ տեղի է ունենում կեղտոտ խաղ. դպրոցները սկսում են իջեցնել որակի նշաձողը՝աշակերտ փախցնելու համար: Օրինակ՝ ես սահմանում եմ խստության և պահանջկոտության բարձր նշաձող, ծնողն ասում է՝ չեմ ուզում, դու շատ խիստ ես: Վերցնում է երեխային ու տանում կողքի դպրոց, որտեղ նա  հեշտությամբ բարձր գնահատականներով ատեստատ կստանա: Ստացվում է, որ նշաձող իջեցնող դպրոցները ավելի շատ աշակերտներ են հավաքում, և այս մրցակցության համակարգը, որը ներդրվել է, լրիվ հակառակ արդյունքն է տալիս: Ընդհանրապես, մեր խնդիրը նրանում է, որ դրսից բերված ու մեր հողի վրա ներդրված ռեֆորմները լրիվ այլ ու չսպասված արդյունք են տալիս»,- Profil.am-ի հետ զրույցում իրավիճակը նկարագրում է ԵՊՀ պատմության և փիլիսոփայության ամբիոնների դասախոս, կրթության հարցերով փորձագետ Սերոբ Խաչատրյանը:

Երևանի թիվ 198 ավագ դպրոցի տնօրեն Արտաշես Թորոսյանը, իր հերթին անդրադառնալով աշակերտների թվով ֆինանսավորման համակարգի հետևանքներին, մեզ հետ զրույցում մեկնաբանեց, թե հիմնական խնդիրը հասարակության մոտ կրթության նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունն է.

 «Սարսափելի բարդ խնդիր է մեզ համար աշակերտների բացակայությունների վերահսկումը: Այն ավագ դպրոցը, որը խստագույնս վերահսկում է բացակայությունները և կատեգորիկ հրաժարվում է բոլոր տեսակի բացառություններից, նա կորցնում է իր աշակերտներին: Այս առումով մենք խնդիր ունենք նաև գնահատման հարցում: Հասարակության մեջ կա որոշակի տրամաբանություն. ծնողը գալիս ու ասում է՝ իմ երեխան հոսքային առարկաների գծով ստանում է բարձր գնահատական, մյուս առարկաներից՝ ցածր: Չի՞ լինի այդ առարկաներն էլ բարձր նշանակեք: Համակարգում միասնական մոտեցման սկզբունքը, ցավոք սրտի, չի պահպանվում, և երբ ծնողին բացատրում ես, որ այդպես չի լինի, նա օգտագործում է աշակերտի թվով ֆինանսավորման այդ շանտաժը և երեխային տեղափոխում է դպրոցից: Դա ուսուցիչների մոտ առաջացնում է խուճապ այն իմաստով, որ աշակերտին տարավ, ֆինանսավորումը պակասեց, վաղը աշխատանք չեն ունենա և այլն: Սա կրթության որակի վրա էական ազդեցություն է ունենում: Երեխաները  հաճախում են դպրոց ոչ թե գիտելիք, այլ անցաթուղթ ստանալու համար, որ հետագայում կարողանան բուհ ընդունվեն: Մեր  հասարակության մեջ սովորելու մշակույթը վերականգնելու խնդիր կա»,-նշեց Ա.Թորոսյանն ու անդրադառնալով ուսուցիչների որակական ճգնաժամին՝ հավելեց, որ նման խնդիր գոյություն չունի.

«Ինչ վերաբերում է դպրոցներին և դրանց որակին, ապա պետք է ասեմ, որ մեր ուսուցիչների  իննսուն տոկոսը որակյալ մասնագետներ են, ուղղակի գնահատման  արդյունավետ մեխանիզմ է պետք ներդնել, արտաքին մեխանիզմ, որը կլնի ուսուցչին ավելի լավ աշխատելու համար մոտիվացնող  տեղին համակարգ: Եթե հայտարարես, որ նոր աշխատողով կփոխարինես այն ուսուցչին, ում դասարանում ստուգողական գրավորից  3 աշակերտ անբավարար կստանա, կտեսնեք, որ ոչ մի դասարանում ոչ մեկ անբավարար չի ստանա»,-եզրափակեց 198 ավագ դպրոցի տնօրենը:

Հ.Գ. Դպրոցների ֆինանսավորման գործող համակարգի պատճառով առաջ եկած հիմնախնդիրները հաշվի առելով՝ ՀՀ նոր կառավարության նեկայացրած ծրագրում նախատեսվում է մշակել ֆինանսավորման նոր մեխանիզմ, որը կվերաբերի միջին բեռնվածության և թերբեռնված դպրոցներին, որտեղ նշված խնդիրներն առավել ցայտուն են արտահայտված: