Գազ՝ մրգի դիմաց

«Թուրքական հոսք» նախագծին ի վերջո իրավաբանական հիմք տրվեց, իսկ թուրքական մրգերին էլ ռուսական շուկա մուտքի թույլտվություն: Ահա այն արդյունքները, որոնց մասին խոսվում է փորձագիտական շրջանակներում՝ռուս-թուրքական հարաբերություններում գրանցված ճգնաժամից հետո առաջին անգամ Թուրքիա ՌԴ նախագահի այցի համատեքստում:

«Թուրքական հոսք»-ը, թուրքական մրգերը և նավթի գինը

ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը Թուրքիայում է՝ մասնակցելու «Համաշխարհային էներգետիկ կոնգրեսի»-ին, որի շրջանակներում էլ տեղի է ունեցել Պուտին-Էրդողան հանդիպումն ու երկու երկրների պաշտոնյաների մասնակցությամբ բանակցությունները: Փորձագիտական գնահատականների համաձայն՝ այցը մի քանի կարևոր արդյունքներ է գրանցել: Դրանց թվում առաջինը «Թուրքական հոսք» գազամուղի շուրջ ռուս-թուրքական միջկառավարական համաձայնագիրն է: Ըստ տեղեկությունների՝ համաձայնագիրը նախատեսում է գազամուղի երկու ճյուղի կառուցում, որը շահագործման պետք է հանձնվի արդեն 2019 թվականի դեկտեմբերից: Գազամուղի մի ճյուղով ռուսական գազը մատակարարվելու է Թուրքիային, իսկ մյուս ճյուղը ծառայելու է որպես տարանցիկ՝ Թուրքիայով ռուսական գազը Եվրոպա հասցնելու համար: Գազամուղի հզորությունը կազմելու է 15.75 խմ: Փորձագիտական գնահատականների համաձայն, չնայած միջկառավարական համաձայնագրով նախատեսված է, որ գազմուղն ունենալու է երկու ճյուղ, սակայն դեպի Եվրոպա գազի մատակարարումը շարունակում է խնդրահարույց մնալ, որքանով դրա իրականացման դեպքում շրջանցվում է Ուկրաինան, իսկ մյուս կողմից էլ եվրոպական երկրները չունեն միասնական դիրքորոշում:

Մյուս էներգետիկ խնդիրը, որ շոշափվել է Պուտին-Էրդողան հանդիպման շրջանակներում, թուրքական ընկերությունների համար ռուսական գազի գնի զեղչման հարցն է: Թեև ռուսական կողմը էներգետիկայի նախարար Ալեքսանդր Նովակի մակարդակով հայտարարել է, որ «Թուրքական հոսքը» որևէ կապ չի կարող ունենալ գազի գնի հետ, որքանով վերջինս կոմերցիոն բանակցությունների առարկա է, այդուհանդերձ հանդիպման արդյունքներով որոշվել է «Գազպրոմին» և թուրքական «BOTAS»-ին հանձնարարել մշակել գնային առաջարկներ: Հատկանշական է, որ մինչ այս պահը «Գազպրոմը» չի հրապարակայնացրել թուրքական ընկերությունների համար գազի գինը:

Էներգետիկ խնդիրերի հետ կապված փորձագետները ուշադրություն են հրավիրում նաև կոնգրեսի շրջանակներում Պուտինի այն հայտարարությանը, որ «նավթագազային հումքի վրա հիմնված տնտեսությունների վերջը չի եկել» և որ առաջիկայում այդ սեկտորները նույնպես շարունակելու են մեծ դեր ունենալ տնտեսական զարգացման գործում: Պուտինը նաև հավելել է, որ Ռուսաստանը միանում է ՕՊԵԿ-ի որոշմանը՝ կարգավորելու նավթի արդյունահանման ծավալները: ՌԴ նախագահի այս հայտարարությունից հետո միջազգային բորսաներում «Brent» նավթի գինը առաջին անգամ 53 դոլարից վեր է բարձրացել:

Պուտին-Էրդողան հանդիպման կենտրոնական թեման ոչ միայն էներգետիկան էր, այլ նաև թուրքական մթերքների՝ մասնավորապես մրգերի նկատմամբ ռուսական շուկա մուտքի արգելքը: Այս կապակցությամբ էլ ՌԴ նախագահը հայտարարել է, որ Ռուսաստանի կառավարության որոշմամբ թուրքական մի շարք մրթերքներ՝ մասնավորապես մրգերը, այսուհետ ներկայացված կլինեն ռուսական շուկայում: ՌԴ նախագահը այդ որոշումը պայմանավորել է երկուստեք շահավետությամբ՝ նշելով, որ մյուս կողմից էլ այն կբերի ներռուսաստանյան գների իջեցմանը: Ռուսաստանը թուրքական մթերքների մուտքն իր շուկա արգելել էր այս տարվա հունվարի 1-ից, իսկ մինչ այդ էլ Թուրքիային բաժին էր հասնում այդ մասով ռուսական շուկայի 16.2%-ը:

Սիրիական հարցն ու վիզաների խնդիրը

Ի թիվս էներգետիկ և տնտեսական խնդիրների, Ռուսաստանի և Թուրքիայի նախագահների հանդիպման օրակարգի քաղաքական բաղադրիչը վերաբերել է սիրական խնդրին և Ռուսաստանի ու Թուրքիայի միջև այս տարվա սկզբից սահմանված վիզային ռեժիմին:

Սիրիական թեմայով գլխավոր ինտրիգը, ըստ փորձագետների, այս հարցով ռուս-թուրքական հնարավոր համագործակցությունն է: Ներկա իրավիճակում, երբ Արևմուտքը և հատկապես ԱՄՆ-ն, ռուսական կողմին մեղադրում են Սիրիայում պատերազմական հանցագործությունների մասնակից դառնալու և ռմբակոծությունները չդադարեցնելու մեջ, որի արդյունքում ռուս-ամերիկյան ձևաչափը գրեթե դադարել է գործելուց, փորձագետները հակված են Թուրքիային դիտարկել եթե ոչ Ռուսաստանի համար իրավիճակային դաշնակից, ապա գոնե հարթակ Արևմուտքի հետ երկխոսությունը վերականգնելու հարցում:

Եթե սիրական հարցի շուրջ համագործակցության առումով դեռևս շատ բան հայտնի չէ, ապա վիզաների հարցում ռուսական կողմը ներկա պահին, ըստ պաշտոնական հայտարարությունների, դեռ զիջումների գնալու պատրաստ չէ: Խնդիրն անվտանգության հետ կապված հարցերն են, որի մասին խոսել է նաև տնտեսական զարգացման հարցերով նախարար Ալեքսեյ Ուլյակովը՝ նշելով, որ վիզների չեղարկմանն անդրադառնալը դեռ վաղաժամ է: