Լուրջ օրակարգով անլուրջ ֆորում

«Ցանկանում եմ շեշտել, որ բոլոր ազգերի և կրոնների ներկայացուցիչներ Ադրբեջանում ապրում են որպես մեկ ընտանիք՝ խաղաղ և ընկերական մթնոլորտում: Մեր երկրում երբեք չի եղել կրոնական կամ ազգային հիմքով հակադրություններ կամ անհամաձայնություններ: Սա մեր մեծագույն արժեքն է»:

Մեջբերումը հատված է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի՝ օրերս Բաքվում տեղի ունեցած «Բաքվի միջազգային հումանիտար 5-րդ ֆորում»-ի բացման արարողության ժամանակ հնչեցրած ելույթից:

Բոլորին է հայտնի, որ Ալիև ավագից իշխանության ղեկը ժառանգելուց հետո կրտսեր Ալիևն առնվազն վերջին մեկ տասնամյակում ջանք ու եռանդ չի խնայել ինչպես սեփական ժողովրդի, այնպես էլ միջազգային հանրության աչքին թոզ փչելու գործում: «Ժողովրդավարության կղզյակ», «դինամիկ զարգացող երկիր», «Հրո երկիր» և վերջապես «Ապագայի երկիր», ահա այն թեզերը, որոնց միջոցով Ադրբեջանն իրեն մատուցում է աշխարհին: Եվ սա դեռ ամենը չէ, հավանաբար վերջին երկու տարում «նավթային բումի» ավարտին զուգահեռ, Բաքվում այնքան են անհանգստացել, որ որոշել են միջազգային մակարդակով կեղծիքի տեխնոլոգիաներին նոր շունչ հաղորդել և ոչ ավել ոչ պակաս դառնալ գլոբալ մակարդակով մարդասիրական խնդիրներներով մտահոգվող և ազգերի՝ կողք կողքի խաղաղ համակեցության լավագույն բանաձևը սահմանող առաջամարտիկ:

Հենց այդ նպատակին էլ ծառայում է վերը նշված ֆորումը: Միջոցառման կենտրոնական թեման դարձնելով Եվրոպայում ծայր առած միգրացիոն ճգնաժամը, Ադրբեջանի նախագահը ամբիոնից հանդուրժողականության դասեր է տվել եվրոպացիներին, նրանց մեղադրել ֆաշիզմի դրսևորումների, ինչպես նաև իսլամն ահաբեկչության հետ նույնացնելու մեջ: Ժանրի կանոնների համաձայն Ալիևը չի մոռացել նաև խոսել Հայաստանի՝ «հակաադրբեջանական» քաղաքականության, «Հայաստանում քսենոֆոբիայի ահագնացող մասշտաբների», «ղարաբաղյան պատերազում հայկական կողմի գործողությունների արդյունքում փախստական դարձած ադրբեջանցիների մասին»: Իսկ որպես աշխարհի առաջ ծառացած այս և այլ հումանիտար ճգնաժամերից փրկության ելք՝ պատրաստի բանաձև է առաջարկել՝ հետևել «մուլտիկուլտուրալիզմի սկզբունքը կենսակերպ և պետական քաղաքականություն հռչակած Ադրբեջանի ուղուն»:

Եթե այլ իրականության մեջ ապրեինք, գուցեև այս ամենը տարօրինակ չթվար, բայց Ադրբեջան, Ալիև, մուլտիկուլտուրալիզմ, առավել ևս հումանիզմ եզրույթներն իրականության մեջ անհամատեղելի են, իսկ պատճառներն ավելի քան խոսուն են:

Չի կարող լուրջ ընկալվել հումանիզմի մասին մի մարդու դատողությունները, ով սեփական անձի հանդեպ քննադատությանը պատասխանում է մահակներով ու շինծու մեղադրանքերով, բանտարկությամբ: Լուրջ չէ մի մարդուց լսել մեղադրանքներ այլոց ֆաշիստ լինելու հարցում, այն դեպքում, երբ ինքն իր Twitter-ի պաշտոնական միկրոբլոգը վերածել էր Հայաստան պետության և հայության հանդեպ թշնամանք ու ատելություն սերմանելու քարոզչական հարթակի: Չի կարելի լուրջ ընդունել մի մարդու, ով հերոսացնում է կացնով հանցանք գործած մարդասպանին միայն այն բանի համար, որ սպանվածը ազգությամբ հայ է ու հրամայում է այրել սեփական ազգի գրողի գրքերը, միայն այն բանի համար, որ համաձարկվել է դույզն ինչ դրական լույսի ներքո ներկայացնել հայերին:

Առնվազն տարօրինակ է լսել, թե ինչպես է Ալիևը մեղադրում Եվրոպային իսլամը ահաբեկչության հետ նույնացնելու համար, երբ ինքն իր երկրում ցանկացած այլախոհություն իսկույն ահաբեկչություն և պետական դավաճանություն է համարում: Չի կարող լուրջ ու արժանահավատ ընկալվել մուլտիկուլտուրալիզմի շուրջ մի երկրի ղեկավարի դատողություն, որտեղ ընդամենը երկու տասնամյակ առաջ մարդկանց ծեծ ու ջարդի էին ենթարկում և սպանում՝ հայ ազգի ներկայացուցիչ լինելու կամ կրոնական հողի վրա: Շարքն անվերջ կարելի է շարունակել, բայց դրանով աբսուրդը չի վերջանում:

Այն սկսվում է այնտեղ, երբ Բաքուն փորձում է այս ամենին տալ միջազգային հնչեղություն ու կարևորություն՝ մեկ հարկի տակ հավաքելով տարբեր երկրների շուրջ 400 անձի և հավաքվածներին էլ ներկայացնել որպես միջազգային հանրության նշանավոր ներկայացուցիչներ կամ ազդեցիկ պետական ու հասարակական գործիչներ: Բայց, ինչպես «Ատլետիկո Մադրիդի» ֆուտբոլիստների մարզաշապիկների՝ Ադրբեջանը գովազդող «Land of Fire Azerbaijan» կարգախոսի տխրահռչակ պատմությունը ժամանակից շուտ ավարտվեց, այս դեպքում էլ պատկերը գրեթե նույնն է:

«Բաքվի միջազգային մարդասիրական ֆորում»-ի պաշտոնական կայքում մասնակիցների մասին տեղեկությունները ուսումնասիրելուց պարզ է դառնում, որ միջազգային հանրության ազդեցիկ ներկայացուցիչ ասելով Բաքվում նկատի ունեն օրինակ Մավրիտանիայի Իսլամական Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահին կամ լավագույն դեպքում սոցիալական հարցերով ՌԴ փոխվարչապետին, ինչու չէ նաև այս կամ այն երկրի խորհրդարանի՝ Ադրբեջանի հետ բարեկամական խմբի ղեկավարին: Չենք պնդում, որ այս մարդկանցից Բաքվում իրոք սովորելու բան ունեն, բայց չենք էլ կարող չնկատել, որ մնացյալ աշխարհում միջազգային հանրության առաջադեմ ներկայացուցիչներ ասելով նկատի ունեն ժողովրդավարության հաստատմանն օժանդակող, մարդու հիմնարար իրավունքներն ու ազատությունների պաշտպանության համար պայքարող, քաղաքացիական հասարակության և ազատ շուկայական հարաբերությունների զարգացմանն աջակցող միջազգային կառույցներին ու դրանց ներկայացուցիչներին:

Մինչդեռ Բաքվում նրանց չեն սիրում ու իրենց կազմակերպած միջազգային ֆորումներին էլ չեն հրավիրում, քանի որ հենց նրանք են արձանագրում ու բարձրաձայնում ժողովրդավարության կառուցման ճանապարհին Բաքվի ռեժիմի ֆիասկոները: «Freedom House», «Reporters without Borders», «Human Rights Watch», «Amnesty International» և այլ իրավապաշտպան կամակերպությունների վերջին մի քանի տարիների զեկույցներում է, որ Ադրբեջանի «մուլտիկուլտարլիստ ղեկավարին» ձերբակալված լրագրողների ու բլոգերների թվով Եվրոպայի ամենամեծ բանտի բանտապետի կոչումն է տրվում:

Ստացվում է՝ «Բաքվի միջազգային մարդասիրական ֆորումը» ոչ այլ ինչ է, քան Ալիևյան հերթական թանկարժեք արկածախնդրություն: Հակառակ դեպքում ինչպես հասկանալ այն փաստը, որ այդ ֆորումի հնգամյա պատմության մեջ ընդունված հռչակագրերից և ոչ մեկում որևէ անդրադարձ անգամ չկա Ադրբեջանում մարդու իրավունքների իրական դրությանը կամ առհասարակ չկա Ադրբեջանում գոյություն ունեցող որևէ խնդրի կամ դրա լուծման անհրաժեշտության մասին գեթ մեկ հիշատակում: Կրկին հասարակ ադրբեջանցուց գողացված նավթային դոլարներով կազմակերպված շոու, որի նշանակությունը կասկածի տեղիք է տալիս: Այդ մասին է վկայում նաև միջազգային առաջատար լրատվամիջոցների բացարձակ լռությունը: Սոցիալական մեդիայի դարաշրջանում 400 «պատվիրակ» ունեցող միջոցառումը եթե անտեսված է մնում հեղինակավոր պարբերականների կողմից, ապա աշխարհի համար այդ միջոցառման կարևորության ու նշանակության չափի մասին կարելի է միայն ենթադրել:

Վերջում անհրաժեշտ ենք համարում նշել՝ լուրջ կասկածներ կան, որ այս միցոցառումը նույնիսկ Իլհամ Ալիևի համար է ձևական, իսկ հյուրերը՝ խնդրահարույց (ընկալման տեսակետից): Հակառակ պարագայում ոչ մի բացատրություն չունի այն փաստը, որ Ադրբեջանի նախագահը ֆորումի ընթացքում երկու տարին մեկ միևնույն ելույթն է ունենում: Այսպես՝ 2011 և 2012 թվականներին Իլհամ Ալիևը ֆորումի բացման արարողությանը ընթերցել է նույն տեքստը: Նույն կերպ էլ 2013 և 2014 թվականներին նա հանդես է եկել մեկ այլ տեքստով: Դատողությունները թողնում ենք ֆորումի «պատվիրակներին»:

Բոլորովին վերջերս, համաշխարհային մամուլը բացահայտեց, թե Ադրբեջանն ինչպես է տարիներ շարունակ կաշառել ԱՄՆ Կոնգրեսի անդամներին՝ ապահովելով նրանց համար անհատական շքեղ նվերներ ու ճամփորդություններ դեպի Բաքու: Հուսանք, մի օր էլ «Բաքվի միջազգային հումանիտար ֆորումն» իր մի քանի հարյուր «պատվիրակներով» կարժանանա միջազգային մամուլի ուշադրությանը: